Ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό μήνυμα έρχεται τις τελευταίες ημέρες από τον Άγιο Νικόλαο. Ανήλικοι, ηλικίας μόλις 14 έως 16 ετών, βρέθηκαν αντιμέτωποι με τη Δικαιοσύνη για υποθέσεις χρήσης και κατοχής κάνναβης, ενώ παράλληλα συνελήφθησαν και οι γονείς τους με την κατηγορία της παραμέλησης εποπτείας ανηλίκου.
Πέρα από την αστυνομική διάσταση των συγκεκριμένων περιστατικών, υπάρχει μια πολύ σοβαρότερη κοινωνική διάσταση που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Τι συμβαίνει όταν ένα παιδί 14 ή 15 ετών βρίσκεται με κάνναβη;
Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος του την έδωσε ή πού τη βρήκε. Το ερώτημα είναι πώς έφτασε μέχρι εκεί.
Η εφηβεία είναι μια περίοδος κατά την οποία τα παιδιά αναζητούν ταυτότητα, αποδοχή, ανεξαρτησία και πειραματισμό. Όταν όμως ο πειραματισμός συνδέεται με ουσίες, τότε η κοινωνία οφείλει να σταθεί με ιδιαίτερη προσοχή απέναντι στο φαινόμενο.
Γιατί ένα παιδί 14 ετών δεν είναι ένας «μικρός ενήλικας». Είναι παιδί.
Και όταν ένα παιδί συλλαμβάνεται για κατοχή ή χρήση ουσίας, η απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται μόνο στην τιμωρία.
Το πρόβλημα δεν αρχίζει με τη σύλληψη
Η σύλληψη είναι το σημείο στο οποίο το πρόβλημα γίνεται ορατό. Δεν είναι απαραίτητα το σημείο στο οποίο ξεκίνησε.
Πίσω από μια τέτοια υπόθεση μπορεί να υπάρχουν πολλές διαφορετικές αιτίες: η παρέα, η ανάγκη για αποδοχή, η περιέργεια, η λανθασμένη αντίληψη ότι η κάνναβη είναι «ακίνδυνη», η εύκολη πρόσβαση στις ουσίες, αλλά και η απουσία ενημέρωσης ή έγκαιρης παρέμβασης.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα.
Να εντοπίζουμε το πρόβλημα πριν χρειαστεί να επέμβει η Αστυνομία.
Η πρόληψη δεν μπορεί να είναι μια ενημερωτική ομιλία στο σχολείο μία φορά τον χρόνο. Χρειάζεται συνεχή παρουσία, ενημέρωση των μαθητών, στήριξη των γονέων, εκπαιδευτικούς που μπορούν να αναγνωρίζουν έγκαιρα σημάδια και δομές στις οποίες μια οικογένεια μπορεί να απευθυνθεί χωρίς φόβο και χωρίς στιγματισμό.
Και οι γονείς;
Η παράλληλη σύλληψη γονέων για παραμέληση εποπτείας ανηλίκου αναδεικνύει και τη δύσκολη πλευρά της γονεϊκής ευθύνης.
Το να μεγαλώνει κανείς ένα παιδί στην εποχή μας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Οι γονείς δεν μπορούν να βρίσκονται παντού και να γνωρίζουν τα πάντα. Δεν μπορούν να ελέγχουν κάθε παρέα, κάθε μήνυμα, κάθε έξοδο, κάθε συμπεριφορά.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η οικογένεια δεν έχει ευθύνη.
Η επικοινωνία, η γνώση, τα όρια και η παρουσία των γονέων στη ζωή των παιδιών αποτελούν βασικά εργαλεία πρόληψης.
Και ίσως το πιο δύσκολο κομμάτι είναι να καταφέρνει ένας γονιός να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου το παιδί θα μπορεί να πει «δοκίμασα», «μου έδωσαν», «φοβάμαι», «κάποιος φίλος μου κάνει χρήση» χωρίς να φοβάται ότι η πρώτη αντίδραση θα είναι μόνο η τιμωρία.
Ο Άγιος Νικόλαος δεν πρέπει να κλείσει τα μάτια
Οι συγκεκριμένες υποθέσεις δεν σημαίνουν ότι ο Άγιος Νικόλαος μετατρέπεται ξαφνικά σε μια κοινωνία όπου οι ανήλικοι κάνουν χρήση ναρκωτικών.
Σημαίνουν όμως κάτι άλλο και πολύ πιο σημαντικό:
Ότι το πρόβλημα υπάρχει και πρέπει να αντιμετωπιστεί πριν μεγαλώσει.
Μια μικρή κοινωνία έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: οι άνθρωποι γνωρίζονται, οι δομές είναι πιο κοντά και τα προβλήματα μπορούν θεωρητικά να εντοπιστούν νωρίτερα.
Αυτό το πλεονέκτημα δεν πρέπει να χαθεί.
Η οικογένεια, το σχολείο, οι κοινωνικές υπηρεσίες, οι φορείς πρόληψης, η Τοπική Αυτοδιοίκηση, οι επαγγελματίες υγείας και φυσικά η Αστυνομία έχουν διαφορετικούς ρόλους, αλλά έναν κοινό στόχο: να μην αφήσουμε ένα παιδί να χαθεί μέσα σε μια εξάρτηση που μπορεί να ξεκινήσει ως «μια δοκιμή».
Δεν αρκεί να ψάχνουμε τον ένοχο
Κάθε φορά που ένα περιστατικό βλέπει το φως της δημοσιότητας, είναι εύκολο να αναζητήσουμε τον ένοχο.
- Να φταίει το παιδί.
- Να φταίνε οι γονείς.
- Να φταίνε οι παρέες.
- Να φταίει το σχολείο.
- Να φταίει η Αστυνομία επειδή δεν πρόλαβε το φαινόμενο.
Η πραγματικότητα όμως είναι πολύ πιο σύνθετη.
Όταν ένα παιδί 14 ή 15 ετών έρχεται σε επαφή με ναρκωτικές ουσίες, η κοινωνία έχει ήδη μια αποτυχία να διαχειριστεί έγκαιρα έναν κίνδυνο.
Και αυτή η αποτυχία δεν έχει έναν μόνο υπεύθυνο.
Έχει πολλές πλευρές.
Το πραγματικό «καμπανάκι»
Ίσως, λοιπόν, οι συλλήψεις των τελευταίων ημερών να πρέπει να λειτουργήσουν ως ένα καμπανάκι.
Όχι μόνο για τους γονείς.
Όχι μόνο για τα παιδιά.
Για όλους μας.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να συλλάβουμε περισσότερους 14χρονους.
Το ζητούμενο είναι να μη χρειαστεί να συλληφθεί κανένας 14χρονος.
Να υπάρχει ενημέρωση πριν από την πρώτη δοκιμή.
Να υπάρχει παρέμβαση πριν από τη συστηματική χρήση.
Να υπάρχει στήριξη πριν από την εξάρτηση.
Και, κυρίως, να υπάρχει ένας ενήλικας που θα ακούσει ένα παιδί εγκαίρως.
Οι συλλήψεις μπορεί να καταγράφονται στα αστυνομικά δελτία.
Όμως πίσω από κάθε τέτοια ανακοίνωση υπάρχει ένα παιδί, μια οικογένεια και μια κοινωνία που καλείται να αναρωτηθεί όχι μόνο «ποιος φταίει;», αλλά κυρίως:
«Τι μπορούμε να κάνουμε ώστε αυτό να μην ξανασυμβεί;»
