Οι μακρόπνοοι σχεδιασμοί για αναπτυξιακά θέματα σπανίζουν στην χώρα μας . Αλλά και όταν γίνονται συνήθως μένουν στα συρτάρια κάποιων υπηρεσιών αχρησιμοποίητα, πολλές φορές και χωρίς ιδιαίτερο λόγο, πάντα με πρόσχημα τα οικονομικά. Έτσι όμως στερούν την χώρα από δίκτυα υποδομών όλων των ειδών (οδικά δίκτυα -πχ ΒΟΑΚ- ύδρευσης, αποχέτευσης, υγείας κλπ) ακολουθώντας δυστυχώς την υλοποίηση μικροπολιτικών σκοπιμοτήτων. Κάτι που εξακολουθεί να συμβαίνει μέχρι και σήμερα. Ένα τέτοιο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο χωροταξικός και πολεοδομικός σχεδιασμό του κόλπου του Μεραμβέλου και ιδιαίτερα το ενιαίο σύνολο Καλό Χωρίο, Άγιος Νικόλαος, Ελούντα, Πλάκα. Σε αυτόν θα αναφερθώ.
Ο πρώτος ολιστικός χωροταξικός σχεδιασμός της ευρύτερης περιοχής του Αγίου Νικολάου επιχειρήθηκε τον Μάϊο του 1966 από το Υπουργείο Συντονισμού με την Υπηρεσία Περιφερειακής Αναπτύξεως Κρήτης (ΥΠΑΚ).
Το 1967 παραδόθηκε η προμελέτη με κύρια κατεύθυνση την τουριστική ανάπτυξή της περιοχής, η οποία προέβλεπε επίσης την Σητεία ως βιομηχανικό κέντρο του νομού και την Ιεράπετρα ως κέντρο υπηρεσιών.
Να τονίσουμε βέβαια ότι ήδη είχε προηγηθεί η κατασκευή και λειτουργία του MINOS BEACH και είχαν φανεί οι δυνατότητες ανάπτυξης της περιοχής προς αυτή την κατεύθυνση.
Η μελέτη ανατέθηκε στους Πολεοδόμους Αθαν. Αραβαντινό καθηγητή του ΕΜΠ και μετέπειτα πρύτανή του και Παν. Λουκάκη μετέπειτα καθηγητή της Παντείου σε θέματα περιφερειακής ανάπτυξης.
Κατά την πρώτη θητεία μου ως δήμαρχος – το 1999-2002 – με προβλημάτισε πολύ πως και γιατί μέλη της επιχειρηματικής ομάδας που προέκυψε από την δημιουργία του MINOS BEACH οδηγήθηκαν στο να αναζητήσουν περιοχές στο Καλό Χωριό και την Ελούντα για επέκταση της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας στον τουρισμό. Ήταν η διορατικότητά τους ή υπήρχε και κάτι άλλο; Πράγμα που προέκυψε στην συνέχεια. Ότι δηλαδή υπήρχε χωροταξικός σχεδιασμός της περιοχής που μάλλον οι τοπικοί παράγοντες αγνοούσαν ή δεν τον έλαβαν υπ’ όψιν τους.
Σε συζήτηση τότε, στην Περιφέρεια Κρήτης, με την αείμνηστη Γενική Διευθύντρια της Αρχιτέκτονα Μάρω Λυγιδάκη-Ιωαννίδου στην οποία ανέφερα τον προβληματισμό μου, με ενημέρωσε ότι δεν ήταν τυχαία όλη αυτή η εξέλιξη αλλά προέκυπτε από την μελέτη που ανέφερα παραπάνω στην οποία συμμετείχε και η ίδια ως υπάλληλος της Υ.Π.Α. Κρήτης του Υπουργείου Συντονισμού. Μου χάρησε δε από το προσωπικό της αρχείο το τεύχος της προμελέτης και φωτοτυπίες των σχεδίων που περιελάμβανε η προμελέτη. Την μελέτη αυτή έχω στο αρχείο μου από όπου και οι φωτογραφίες που θα υπάρξουν στο κείμενο .
Οι περιοχές μάλιστα που προτείνονται για τουριστική ανάπτυξη του Μεραμπέλου είναι ακριβώς αυτές στις οποίες είναι ανεπτυγμένες σήμερα οι μεγάλες τουριστικές μονάδες στην περιοχή της Ελούντας. Οι μελετητές κατέθεσαν και πολεοδομικά σχέδια, όχι μόνο για τον Άγιο Νικόλαο αλλά και για την Ελούντα και την Πλάκα καθώς και το νομοθετικό μέρος δηλ. σχέδια βασιλ. διαταγμάτων για την θεσμοθέτησή τους.
Το γιατί η τουριστική ανάπτυξη του Μεραμπέλου ξεκίνησε από την Ελούντα και όχι από το Καλό Χωριό, έχει να κάνει με την οπτική που είχαν τότε οι τοπικοί άρχοντες των δύο κοινοτήτων για το μέλλον του τόπου τους, και το πως αντιμετώπισαν του επενδυτές κυρίως για παροχή νερού που στην ευρύτερη περιοχή μας είναι σπάνιος πόρος. Η παρουσία του Δημ. Αρναουτάκη ως προέδρου της Ελούντας την περίοδο αυτή, ήταν καταλυτική. Γι’ αυτό και δόθηκε το όνομά του στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων του δημοτικού κτιρίου στην Ελούντα ως ελάχιστη αναγνώριση το 2021 .
Για το Καλό Χωρίο βέβαια υπήρξε στη συνέχεια και ο καθορισμός μεγάλων αρχαιολογικών ζωνών το 1990 από το ΥΠ.ΠΟ. και η δυνατότητα ανάπτυξης του σχεδόν εξαφανίστηκε.
Στους γενικούς προγραμματικούς στόχους της προμελέτης αναφέρονται τα παρακάτω , εκτός της απόδοσης ρόλων στην ανάπτυξη του Νομού Λασιθίου και στις τρεις μεγάλες πόλεις όπως ανέφερα παραπάνω :
ΙΙ Γενικοί προγραμματικοί στόχοι .
‘’ Οι γενικοί προγραμματικοί στόχοι της Υ.Π.Α.Κ δια την Κρήτην …’’.
‘’δ. Από πλευράς τουρισμού προβλέπεται η δημιουργία ενιαίων τουριστικών ζωνών, μία των σημαντικότερων των οποίων είναι η Ζώνη Μεραμβέλου, αι οποίαι θα αποτελέσουν την βάσιν της τουριστικής αναπτύξεως της νήσου…’’
Στα σχέδια που συνοδεύουν το τεύχος της τεχνικής έκθεσης αποτυπώνονται όλα τα σημεία παρέμβασης που φαίνονται στα σχέδια που επισυνάπτω:
- Στο Σχέδιο 1 προσδιορίζονται οι τρείς θέσεις ανάπτυξης :
- Η περιοχή Ελούντας Πλάκας
- Η περιοχή Αγίου Νικολάου
- Η περιοχή Καλού χωριού – Γουρνιών
- Στο Σχέδιο 2 χωροθετούνται διάφορες τουριστικές δραστηριότητες στην περιοχή της Ελούντας.
- Στο Σχέδιο 3 χωροθετούνται οι ξενοδοχειακές μονάδες . Στις θέσεις αυτές οι μετέπειτα επενδυτές προχώρησαν στην απόκτηση της γης και στην συνέχεια στην ανέγερση των VIP ξενοδοχείων τους.
- Τα Σχέδια 4 & 5 αποτελούν αυτό που σήμερα αποκαλούμαι Γεν. Πολεο. Σχέδιο (ΓΠΣ) με τις προτεινόμενες χρήσεις γης για Ελούντα και Πλάκα. Στο δε Σχέδιο 4 προτείνεται η κατασκευή του περιφερειακού του Σχίσματος που παλεύουμε από το 2000 να υλοποιηθεί. Από τότε φαινόταν η αναγκαιότητά του.
Προτάθηκαν και χρήσεις γής και οικοδομικά τετράγωνα όπως φαίνεται στα Σχέδια 6 & 7 ενώ στο Σχέδιο 8 υπάρχει η αντίστοιχη πρόταση για τον Άγιο Νικόλαο.
Για το Καλό Χωριό δεν υπάρχει σχετική πρόταση γιατί δεν υπήρχε παραλιακός οικισμός τότε παρά μόνο οι οικισμοί Αρνικού και Πύργος που δεν σχετίζονταν άμεσα με την πρόταση που είχε κατατεθεί για ανέγερση ξενοδοχείων παραλιακά.
Για τον Άγιο Νικόλαο είχαν διαμορφώσει πλήρη πρόταση για την πολεοδόμησή του (Ο.Τ., κυκλοφοριακές προτάσεις, ρόλος λιμένος, ύδρευση, αποχέτευση, κλπ) αλλά και τις χρήσεις γης.
Αξίζει να αναφερθεί ότι από τότε είχε προταθεί ο παραλιακός δρόμος μόνο για χρήση πεζών , όπως και ο κεντρικός μας δρόμος (Ρούσου Κούνδουρου).
Η δεύτερη πρόταση της μελέτης για πεζοδρόμηση στο κέντρο της πόλης, υλοποιήθηκε το 2000 όχι όμως στον κεντρικό αλλά στον ‘’απόκεντρο’’ (28ης Οκτωβρίου) γιατί οι κυκλοφοριακές συνθήκες είχαν αλλάξει.
Η μελέτη αυτή (του 1967) έχει δημοσιευθεί στο τεύχος 2 του επιστημονικού περιοδικού ‘’Αρχιτεκτονικά Θέματα’’, το 1968.
Από την σύντομη αναφορά μου στο ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΕΩΣ ΕΛΟΥΝΤΑΣ – ΓΟΥΡΝΙΩΝ ΚΡΗΤΗΣ προκύπτει σαφώς ότι ΜΟΝΟΝ οι ιδιώτες επενδυτές αξιοποίησαν τις προτάσεις ανάπτυξης της Περιοχής των καθηγητών πολεοδόμων. Και αποκόμισαν τα αντίστοιχα οφέλη. Αυτό βέβαια οδήγησε στο να αλλάξει και ο κοινωνικός χάρτης της περιοχής με την μεγάλη τουριστική ανάπτυξη. Η πρόβλεψη των μελετητών να διαμορφωθεί η περιοχή σε ‘’… βάσιν της τουριστικής ανάπτυξης της νήσου…’’ ήταν πράγματι υλοποιήσιμη αλλά μόνο λόγω της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Το κράτος είναι απόν. Η περιοχή άλλαξε ‘’επίπεδο’’ χάριν των επενδυτών.
Είναι σαφές πως όπως και τόσοι άλλοι σχεδιασμοί από ειδικούς επιστήμονες έχουν μείνει στα συρτάρια των Υπουργείων (ΒΟΑΚ, ΝΟΑΚ, Διαχείριση υδάτων, διαχείριση απορριμμάτων, Νοσοκομεία, κλπ) την ίδια τύχη είχε και αυτή η μακρόπνοη αναπτυξιακή πρόταση.
Δυστυχώς μη υλοποίηση του λοιπού χωροταξικού σχεδιασμού από πλευράς κρατικών δομών δημιουργεί σήμερα ζητήματα ( π.χ. υλοποίηση ΒΟΑΚ στην περιοχή μας εν μέσω Αυγούστου !!! με διακοπές κυκλοφορίας στην περίοδο του Δεκαπενταύγουστου).
Οι απολύτως απαραίτητες υποδομές πρέπει να αποτελούν αντικείμενο σχεδιασμού και υλοποίησης από το κεντρικό κράτος και όχι όμως λόγω πιέσεων των ‘’δικών ‘’μας (κυβερνητικών) τοπικών, περιφερειακών και εθνικών παραγόντων αλλά λόγω οράματος, γνώσης και σωστού ολιστικού προγραμματισμού από το κεντρικό ‘’επιτελικό’’ κράτος.
Δυστυχώς όμως η μικροπολιτική – τοπικά και εθνικά – και ο ανύπαρκτος σοβαρός και μακρόπνοος αναπτυξιακός σχεδιασμός, αποτελεί το βασικό μοτίβο των πολιτικών μας σχηματισμών χρόνια τώρα.
Υπάρχει δυστυχώς έλλειψη οράματος και σεβασμού του πολίτη (πάλι).
Το επιτελικό κράτος δεν είναι ρητορικό σχήμα. Είναι τρόπος σοβαρής διακυβέρνησης με επίκεντρο τον πολίτη.
Θέλουμε ; Μπορούμε ;
Αντώνης Εμμ. Ζερβός
Πολιτ. Μηχ/κός ΕΜΠ
πρ. Δήμαρχος
