Οι πλημμύρες προκαλούν ολοένα μεγαλύτερες ζημιές στην Ευρώπη, την ώρα που αυξάνονται σημαντικά τα περιστατικά στα οποία συνδυάζονται με άλλα ακραία φαινόμενα. Ξηρασία, καύσωνες ή ισχυροί άνεμοι μπορεί να προηγούνται ή να εκδηλώνονται παράλληλα με μια πλημμύρα και να επιβαρύνουν σημαντικά τις συνέπειές της.
Σύμφωνα με στοιχεία που επαναφέρει το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (JRC), οι λεγόμενες σύνθετες πλημμύρες έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί μέσα σε τρεις δεκαετίες και αντιστοιχούν σε περισσότερα από επτά στα δέκα επεισόδια που εξετάστηκαν στην Ευρώπη.
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Communications και πραγματοποιήθηκε με επικεφαλής επιστήμονες του JRC, εξέτασε 1.349 πλημμυρικά επεισόδια στην Ευρώπη από το 1981 έως το 2020. Από αυτά, τα 959 ήταν σύνθετα περιστατικά και μόλις 390 αφορούσαν αποκλειστικά πλημμύρα. Περισσότερο από το 70% των καταγεγραμμένων πλημμυρών συνδέθηκε δηλαδή με τουλάχιστον έναν ακόμη κίνδυνο.
Σχεδόν τριπλασιάστηκαν τα σύνθετα πλημμυρικά επεισόδια
Η τάση δεν αφορά μόνο το μέγεθος των ζημιών. Οι ερευνητές διαπίστωσαν σημαντική αύξηση των σύνθετων περιστατικών τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, τόσο σε απόλυτους αριθμούς όσο και ως ποσοστό του συνόλου.
Σύμφωνα με το JRC, οι πλημμύρες που συνοδεύονται από άλλους κινδύνους σχεδόν τριπλασιάστηκαν μέσα σε διάστημα 30 ετών. Ταυτόχρονα μειώθηκε αναλογικά η παρουσία των πλημμυρών που εμφανίζονται ως μεμονωμένα φαινόμενα. Η εικόνα δείχνει ότι ο κίνδυνος στην Ευρώπη γίνεται σταδιακά πιο σύνθετος και δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος μιας βροχόπτωσης ή την άνοδο ενός ποταμού.
Τα ακριβότερα περιστατικά ήταν όλα σύνθετα
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά όταν η σύγκριση γίνεται με βάση το οικονομικό κόστος. Το 1% των πλημμυρών με τις μεγαλύτερες οικονομικές απώλειες ήταν στο σύνολό του σύνθετα περιστατικά. Οι απώλειες που συνδέονται με αυτά ξεπέρασαν τα 167 δισ. ευρώ.
Συνολικά, οι καταγεγραμμένες ζημιές έφτασαν περίπου τα 19,3 δισ. ευρώ για τις μεμονωμένες πλημμύρες, τα 73,7 δισ. για περιστατικά στα οποία υπήρχε ένας επιπλέον κίνδυνος και τα 112,7 δισ. ευρώ όταν συνυπήρχαν δύο ή περισσότεροι πρόσθετοι κίνδυνοι. Κατά μέσο όρο, οι οικονομικές απώλειες από πλημμύρες που συνδυάζονται με άλλους κινδύνους είναι σχεδόν τρεις φορές μεγαλύτερες από εκείνες μιας μεμονωμένης πλημμύρας.
Πώς μια ξηρασία μπορεί να κάνει χειρότερη μια πλημμύρα
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Emilia – Romagna στην Ιταλία το 2023. Οι καταστροφικές πλημμύρες ήρθαν έπειτα από μια παρατεταμένη περίοδο ξηρασίας.
Η πολυετής ξηρασία είχε προκαλέσει ρωγμές και μεταβολές στο έδαφος, περιορίζοντας την ικανότητά του να απορροφήσει τις πολύ μεγάλες ποσότητες νερού που ακολούθησαν. Έτσι, δύο φαινόμενα που εκ πρώτης όψεως βρίσκονται στα αντίθετα άκρα, η έλλειψη νερού και η πλημμύρα, μπορούν να λειτουργήσουν διαδοχικά και να αυξήσουν την καταστροφή.
Αντίστοιχα, μια πλημμύρα μπορεί να συνδυαστεί με ισχυρούς ανέμους ή άλλες μετεωρολογικές συνθήκες, αυξάνοντας τις ζημιές σε κτίρια, υποδομές και οικονομικές δραστηριότητες.
Τα μοντέλα δεν αποτυπώνουν πάντα όλο τον κίνδυνο
Η αύξηση των σύνθετων πλημμυρικών επεισοδίων δημιουργεί νέα δεδομένα και για τον τρόπο με τον οποίο εκτιμάται ο πλημμυρικός κίνδυνος. Πολλά από τα σημερινά μοντέλα, τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης αλλά και τα ασφαλιστικά πλαίσια εξετάζουν την πλημμύρα ως μεμονωμένο φαινόμενο, χωρίς να συνυπολογίζουν πάντα την επίδραση άλλων ακραίων φαινομένων που μπορεί να έχουν προηγηθεί ή να εκδηλώνονται ταυτόχρονα.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχει κίνδυνος υποεκτίμησης των πραγματικών οικονομικών επιπτώσεων. Η μελέτη διαπίστωσε ότι όσο περισσότεροι κίνδυνοι συνδυάζονται με μια πλημμύρα, τόσο μεγαλύτερες είναι κατά κανόνα οι οικονομικές απώλειες, ακόμη και όταν λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως η ένταση της ίδιας της πλημμύρας και η ευπάθεια της περιοχής.
Τι αλλάζει για την προστασία από τις πλημμύρες
Τα ευρήματα μεταφέρουν τη συζήτηση ένα βήμα πέρα από τα αντιπλημμυρικά έργα. Η προστασία μιας περιοχής δεν εξαρτάται μόνο από το εάν μπορεί να αντιμετωπίσει μια μεγάλη βροχόπτωση, αλλά και από την κατάσταση στην οποία βρίσκεται όταν αυτή εκδηλωθεί.
Η προηγούμενη ξηρασία, η κατάσταση του εδάφους, οι άνεμοι και άλλοι κίνδυνοι μπορούν να μεταβάλουν σημαντικά το τελικό αποτέλεσμα.
Αυτό αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς το κόστος των πλημμυρών στην Ευρώπη αυξάνεται. Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι πλημμύρες έχουν προκαλέσει ζημιές άνω των 170 δισ. ευρώ στην Ευρώπη από το 1980, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι και κρίσιμες υποδομές βρίσκονται σε περιοχές με πλημμυρικό κίνδυνο.
