Έντονος προβληματισμός επικρατεί πλέον στην ελληνική αγορά καυσίμων, καθώς η τιμή της αμόλυβδης και του diesel κινείται σταθερά πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο, επιβαρύνοντας νοικοκυριά, επαγγελματίες και επιχειρήσεις.
Η νέα άνοδος δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο ελληνικό φαινόμενο. Συνδέεται κυρίως με τις διεθνείς εξελίξεις στην αγορά πετρελαίου, τις γεωπολιτικές εντάσεις και τα προβλήματα στις διεθνείς μεταφορές και στις ενεργειακές ροές.
Στις 27 Σεπτεμβρίου, η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης 95 οκτανίων διαμορφώθηκε στα 2,201 ευρώ το λίτρο, ενώ το diesel κίνησης έφτασε τα 2,219 ευρώ. Η αμόλυβδη 100 οκτανίων κινήθηκε ακόμη υψηλότερα, στα 2,442 ευρώ το λίτρο.
Το γεγονός ότι το diesel έχει πλέον βρεθεί σε επίπεδα αντίστοιχα ή και υψηλότερα από τη βενζίνη προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς το πετρέλαιο κίνησης αποτελεί βασικό κόστος για τις μεταφορές, τη γεωργία, τις επιχειρήσεις και συνολικά την εφοδιαστική αλυσίδα.
Από το 2022 μέχρι σήμερα
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της σημερινής επιβάρυνσης, αξίζει μια αναδρομή.
Η μεγάλη έκρηξη των τιμών καταγράφηκε το 2022, όταν η ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε τεράστιες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
Στην Ελλάδα, η μέση τιμή της αμόλυβδης έφτασε τότε σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Weekly Oil Bulletin, η υψηλότερη τιμή της περιόδου 2016-2026 καταγράφηκε τον Ιούνιο του 2022, στα περίπου 2,42 ευρώ το λίτρο.
Στη συνέχεια ακολούθησε αποκλιμάκωση. Ο μέσος όρος της αμόλυβδης υποχώρησε περίπου στα 1,90 ευρώ το λίτρο το 2023, στα 1,85 ευρώ το 2024 και στα 1,76 ευρώ το 2025, σύμφωνα με ιστορικά στοιχεία που βασίζονται στο ευρωπαϊκό Weekly Oil Bulletin.
Το 2026, όμως, η εικόνα άλλαξε δραματικά.
Από επίπεδα περίπου 1,76 ευρώ το λίτρο πριν από έναν χρόνο, η βενζίνη έχει πλέον κινηθεί γύρω από τα 2,20 ευρώ.
Με άλλα λόγια, μέσα σε έναν χρόνο η επιβάρυνση για τον καταναλωτή είναι της τάξης του 25%.
Τι έχει προκαλέσει τη νέα άνοδο
Ο βασικός παράγοντας είναι η διεθνής τιμή του αργού πετρελαίου.
Οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή, οι περιορισμοί στις ενεργειακές ροές και η αβεβαιότητα γύρω από τη διέλευση φορτίων από κρίσιμες θαλάσσιες οδούς έχουν οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της τιμής του Brent.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου το Brent είχε ήδη ξεπεράσει τα 95 δολάρια το βαρέλι, ενώ προς το τέλος του μήνα κινήθηκε ακόμη υψηλότερα. Στις 28 Σεπτεμβρίου βρισκόταν περίπου στα 107 δολάρια, έχοντας καταγράψει άνοδο περίπου 18% μέσα στον ίδιο μήνα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η γεωπολιτική αβεβαιότητα συνεχίζει να προκαλεί έντονη μεταβλητότητα στις αγορές αργού και πετρελαϊκών προϊόντων, ιδιαίτερα στο diesel και στα καύσιμα αεροπορίας. Παράλληλα, η Επιτροπή αναφέρει ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει πρόβλημα εφοδιασμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς η ζήτηση καλύπτεται από την ευρωπαϊκή παραγωγή και εναλλακτικές εισαγωγές.
Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο: υψηλές τιμές δεν σημαίνουν απαραίτητα έλλειψη καυσίμων. Στην παρούσα συγκυρία, το πρόβλημα αφορά κυρίως το κόστος και την αβεβαιότητα στην παγκόσμια αγορά.
Γιατί το diesel προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία
Η μεγάλη αύξηση στο diesel έχει ιδιαίτερη σημασία για την οικονομία.
Το πετρέλαιο κίνησης χρησιμοποιείται σε φορτηγά, λεωφορεία, επαγγελματικά οχήματα, αγροτικά μηχανήματα και μεγάλο μέρος των οχημάτων που μεταφέρουν προϊόντα.
Έτσι, μια αύξηση στην τιμή του diesel δεν περιορίζεται στον οδηγό που πηγαίνει στο πρατήριο.
Μεταφέρεται σταδιακά στο κόστος μεταφοράς, στην παραγωγή, στη διανομή και τελικά στις τιμές των προϊόντων.
Σύμφωνα με πρόσφατη ευρωπαϊκή ανάλυση, το μεγαλύτερο μέρος της πρόσθετης επιβάρυνσης από την άνοδο των οδικών καυσίμων στην Ευρώπη προέρχεται από το diesel.
Τι προβλέπουν οι ειδικοί
Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ερώτημα: θα συνεχιστεί η άνοδος ή μπορεί να υπάρξει αποκλιμάκωση;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη, καθώς η πορεία των τιμών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις γεωπολιτικές εξελίξεις.
Η αμερικανική Energy Information Administration (EIA), στην τελευταία βραχυπρόθεσμη πρόβλεψή της, εκτιμά ότι το Brent θα κινηθεί κατά μέσο όρο περίπου στα 90 δολάρια το βαρέλι στο δεύτερο εξάμηνο του 2026. Παράλληλα, προβλέπει σταδιακή αποκλιμάκωση, με το Brent να υποχωρεί περίπου στα 77 δολάρια το βαρέλι το δεύτερο τρίμηνο του 2027, εφόσον αποκατασταθούν σταδιακά οι παραγωγικές δυνατότητες και οι εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, η ίδια πρόβλεψη υπογραμμίζει ότι η μεταβλητότητα μπορεί να παραμείνει υψηλή, ιδιαίτερα λόγω της αβεβαιότητας στις ενεργειακές ροές.
Αυτό σημαίνει ότι μια αποκλιμάκωση στις διεθνείς τιμές δεν είναι δεδομένη ούτε μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια ως προς τον χρόνο.
Η Ελλάδα και οι επόμενες παρεμβάσεις
Το αυξημένο κόστος έχει ήδη οδηγήσει σε συζητήσεις για νέα μέτρα στήριξης.
Η κυβέρνηση αναμένεται να παρουσιάσει νέα παρέμβαση για τα καύσιμα στις 30 Σεπτεμβρίου, με βασικό αντικείμενο τη συγκράτηση της επιβάρυνσης στην αντλία, ενώ εξετάζεται ιδιαίτερα η περίπτωση του diesel.
Ήδη τον Σεπτέμβριο είχε συνεχιστεί η επιδότηση του diesel με 10 λεπτά ανά λίτρο, ενώ είχαν υπάρξει και εκπτώσεις από τα διυλιστήρια.
Το ζητούμενο πλέον είναι αν οι παρεμβάσεις θα μπορέσουν να περιορίσουν ουσιαστικά την τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής ή αν θα λειτουργήσουν κυρίως ως προσωρινό «ανάχωμα» απέναντι στις διεθνείς αυξήσεις.
Η ανησυχία στην Κρήτη
Για την Κρήτη το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Το κόστος μεταφοράς προϊόντων προς το νησί, οι μεγάλες αποστάσεις, η εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές και οι ανάγκες του τουριστικού κλάδου καθιστούν τα καύσιμα κρίσιμο παράγοντα για το συνολικό κόστος λειτουργίας της οικονομίας.
Τα επίσημα στοιχεία της Περιφέρειας Κρήτης καταγράφουν πλέον τις σημαντικές μεταβολές στις τιμές των πετρελαιοειδών σε εβδομαδιαία βάση, ενώ αντίστοιχα στοιχεία δημοσιεύονται και για την Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου.
Το κρίσιμο ερώτημα
Το μεγάλο ερώτημα των επόμενων εβδομάδων δεν είναι μόνο αν η βενζίνη θα ξεπεράσει κάποιο συγκεκριμένο όριο.
Είναι πόσο θα διαρκέσει η σημερινή κατάσταση.
Εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις αποκλιμακωθούν και αποκατασταθούν οι διεθνείς ενεργειακές ροές, οι προβλέψεις της EIA δείχνουν ότι υπάρχει περιθώριο σταδιακής πτώσης των διεθνών τιμών.
Εάν όμως οι περιορισμοί στην προσφορά συνεχιστούν, οι τιμές μπορούν να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο διάστημα.
Και σε αυτή την περίπτωση, το κόστος δεν θα περιοριστεί στην αντλία.
Θα περάσει στις μεταφορές, στα τρόφιμα, στις υπηρεσίες και συνολικά στο κόστος ζωής.
Η εμπειρία του 2022 έχει δείξει ότι η αγορά καυσίμων μπορεί να αλλάξει μέσα σε λίγες εβδομάδες. Το 2026, η Ελλάδα βρίσκεται ξανά αντιμέτωπη με ένα παρόμοιο ερώτημα: πρόκειται για μια προσωρινή νέα έξαρση ή για την αρχή μιας παρατεταμένης περιόδου υψηλών τιμών;
Η απάντηση θα εξαρτηθεί κυρίως από τις διεθνείς εξελίξεις στο πετρέλαιο και από το κατά πόσο θα αποκατασταθεί η ομαλή ροή της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
