Με την έκδοση του ηλεκτρονικού βιβλίου «Gabriel Tarde on Technology, Politics, and the Crowd» (Ο Γκαμπριέλ Ταρντ για την Τεχνολογία, την Πολιτική και το Πλήθος), η υπηρεσία ePublishing του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου ξεκίνησε τη συνεργασία της με τον Τομέα Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Πρόκειται για έναν συλλογικό τόμο αφιερωμένο στη σκέψη του Γάλλου κοινωνιολόγου Γκαμπριέλ Ταρντ, ο οποίος επιχειρεί να αναδείξει τόσο τις θεωρητικές του διαφοροποιήσεις από τους συγχρόνους του όσο και τη σύγχρονη απήχηση του έργου του στις κοινωνικές επιστήμες.
Την επιμέλεια του τόμου υπογράφουν οι Κωνσταντίνος Θεολόγου, Καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας του Πολιτισμού (ΕΜΠ) και Γεώργιος Αραμπατζής, Καθηγητής Βυζαντινής Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ. Όπως επισημαίνει, ο Κ. Θεολόγου, ο Ταρντ υπήρξε μια κεντρική αλλά υποτιμημένη μορφή της γαλλικής κοινωνιολογίας του 19ου αιώνα, διαμορφώνοντας ένα διακριτό θεωρητικό πλαίσιο σε αντιπαραβολή με στοχαστές όπως ο Ωγκύστ Κοντ και ο Εμίλ Ντυρκέμ.
Από τη μίμηση στην καινοτομία: η «επιστροφή» του Tarde
Στον πυρήνα της σκέψης του Ταρντ βρίσκονται τρεις βασικές διαδικασίες που διαμορφώνουν την κοινωνική ζωή: η εφεύρεση, η μίμηση και η αντίθεση. Μέσα από έργα όπως τα Les lois de l’imitation (Οι νόμοι της μίμισης,1890), La logique sociale (Η κοινωνική λογική, 1895) και L’opposition universelle (Η καθολική αντίθεση, 1897), ο Γάλλος κοινωνιολόγος ανέπτυξε μια δυναμική θεωρία κοινωνικής αλλαγής, όπου η καινοτομία ξεκινά από το άτομο, διαχέεται μέσω της μίμησης και μετασχηματίζεται μέσα από τη σύγκρουση.
Ωστόσο, η συμβολή του δεν αναγνωρίστηκε επαρκώς στην εποχή του. Όπως σημειώνει ο Κ. Θεολόγου, η περιθωριοποίηση του Ταρντ συνδέεται τόσο με την απόστασή του από τα ακαδημαϊκά κέντρα του Παρισιού όσο και με την ιδεολογική του στάση σε μια περίοδο έντονων αντιπαραθέσεων. Παρά ταύτα, το έργο του στην εγκληματολογία απέσπασε σημαντική προσοχή, ιδιαίτερα για την κριτική του στον βιολογικό ντετερμινισμό του Τσέζαρε Λομπρόζο.
Η αναγνώριση του έργου του Ταρντ ήρθε σταδιακά, κυρίως προς το τέλος του 20ού και στις αρχές του 21ου αιώνα. Σύγχρονοι ερευνητές επανεξέτασαν τη συμβολή του, ενώ ο Μπρυνό Λατούρ τον αναγνώρισε ως πρόδρομο της θεωρίας του δικτύου των δρώντων. Η ανανεωμένη αυτή προσοχή οδήγησε και στη διοργάνωση σχετικού συνεδρίου το 2017, καθώς και στην έκδοση του νέου τόμου.
Ο Κ. Θεολόγου συνδέει τη θεωρία του Ταρντ και με τις σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις, υποστηρίζοντας ότι η έννοια της εφεύρεσης ως κινητήριας δύναμης της κοινωνικής αλλαγής παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. Όπως σημειώνει, η διάδοση των καινοτομιών μέσω της μίμησης εξακολουθεί να διαμορφώνει κοινωνικές πρακτικές, από τις μόδες έως τα τεχνολογικά συστήματα, θέτοντας παράλληλα κρίσιμα ερωτήματα για την ισορροπία ανάμεσα στην πρόοδο και τις κοινωνικές επιπτώσεις της.
Η νέα αυτή έκδοση εντάσσεται στο ευρύτερο οικοσύστημα της πλατφόρμας eBooks του ΕΚΤ, η οποία, μαζί με τις πλατφόρμες eJournals και eProceedings, υποστηρίζει την ηλεκτρονική διάθεση επιστημονικού περιεχομένου. Η υπηρεσία ePublishing προωθεί το μοντέλο της Διαμαντένιας Ανοικτής Πρόσβασης, χωρίς οικονομικά εμπόδια για συγγραφείς και αναγνώστες, επιδιώκοντας τη διεύρυνση της πρόσβασης στη γνώση και την ενίσχυση της επιστημονικής επικοινωνίας στην Ελλάδα.
