Μετά τα ψυγεία, στο στόχαστρο των χάκερ και οι οικιακές συσκευές – Προειδοποίηση της ΕΕ

Οι οικιακές συσκευές μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος των χάκερ, μετά τις πρόσφατες κυβερνοεπιθέσεις σε ψυγεία σούπερ μάρκετ, προειδοποίησε την Τρίτη ο εκτελεστικός διευθυντής του Οργανισμού της ΕΕ για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), Γιούχαν Λέπασααρ. Παράλληλα, κάλεσε την Ευρώπη να αυξήσει τις επενδύσεις της στην κυβερνοασφάλεια, καθώς οι ψηφιακές απειλές γίνονται ολοένα πιο σύνθετες.

Το τελευταίο διάστημα έχουν καταγραφεί αρκετά περιστατικά κυβερνοεπιθέσεων σε ευρωπαϊκές χώρες, εντείνοντας την ανησυχία για την ασφάλεια των ψηφιακών υποδομών. Κυβερνήσεις και πολίτες προβληματίζονται για το πόσο ευάλωτα είναι τα συστήματα από τα οποία εξαρτάται η καθημερινότητά τους, αλλά και για την ετοιμότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει μελλοντικές επιθέσεις.

«Η ασφάλεια πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα. Δεν μπορούμε να ασχολούμαστε με αυτήν εκ των υστέρων», δήλωσε ο Λέπασααρ στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP).

«Σήμερα ήταν τα ψυγεία, αύριο μπορεί να είναι τα ρούτερ, μεθαύριο οι οικιακές συσκευές και ούτω καθεξής», πρόσθεσε.

Ο επικεφαλής της ENISA εκτίμησε ότι τέτοιου είδους περιστατικά μπορούν να προληφθούν, ξεκαθάρισε όμως ότι η αποτελεσματική προστασία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις.

«Το ερώτημα είναι αν είμαστε έτοιμοι να επενδύσουμε όσα χρειάζονται», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η εικόνα που παρουσιάζουν σήμερα οι κυβερνοαπειλές «δεν είναι ιδιαίτερα αισιόδοξη».

Μεταξύ των πρόσφατων περιστατικών περιλαμβάνεται η ανακάλυψη ευπάθειας στην PHP, η οποία ανάγκασε αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να θέσουν προσωρινά εκτός λειτουργίας ιστοσελίδες τους, ώστε να αποτρέψουν πιθανή εκμετάλλευσή της από χάκερ.

Σοβαρά κενά ασφαλείας εντοπίστηκαν επίσης σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ και τραπεζών αίματος στη Γαλλία και σε άλλες οκτώ χώρες. Οι επιθέσεις κατέστησαν δυνατές εξαιτίας ευπαθειών σε παλαιότερες εκδόσεις λογισμικού που δεν είχαν ενημερωθεί.

Η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει τις κυβερνοεπιθέσεις

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης αλλάζει πλέον τα δεδομένα στον τομέα της κυβερνοασφάλειας. Τα εργαλεία που διαθέτουν οι χάκερ γίνονται πιο εξελιγμένα, ενώ οι οργανισμοί καλούνται να προσαρμόζουν συνεχώς τα συστήματα προστασίας τους στις νέες τεχνολογικές δυνατότητες.

«Οι πρόσφατες εξελίξεις στα προηγμένα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και τα περιστατικά στα συστήματα ψύξης σε χώρες της ΕΕ, δείχνουν ότι υπάρχουν επιχειρησιακά κενά και ότι χρειαζόμαστε ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και καλύτερο συντονισμό», δήλωσε ο Λέπασααρ.

Στην έκθεσή της, η ENISA χαρακτηρίζει την τεχνητή νοημοσύνη «πολλαπλασιαστή ισχύος», καθώς μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο από τους κυβερνοεγκληματίες όσο και από όσους προσπαθούν να τους αντιμετωπίσουν.

Η μεγαλύτερη αλλαγή αφορά την ταχύτητα με την οποία εντοπίζονται και αξιοποιούνται τα κενά ασφαλείας. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα που επικαλείται η έκθεση, το χρονικό διάστημα από την ανακάλυψη μιας ευπάθειας μέχρι την εκμετάλλευσή της για την πραγματοποίηση επίθεσης πλησιάζει πλέον το μηδέν.

Εάν η τάση αυτή συνεχιστεί, οι επιχειρήσεις ενδέχεται να μην προλαβαίνουν να διορθώσουν τα προβλήματα ασφαλείας πριν τα εκμεταλλευτούν οι χάκερ.

Η τεχνητή νοημοσύνη, ωστόσο, προσφέρει και νέες δυνατότητες προστασίας. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον προληπτικό εντοπισμό ευπαθειών και την ταχύτερη εγκατάσταση ενημερώσεων ασφαλείας, περιορίζοντας σημαντικά τον χρόνο που χρειάζονται οι επιχειρήσεις για να αντιμετωπίσουν μια απειλή.

Την ίδια στιγμή, οι κυβερνοεγκληματίες μπορούν να πραγματοποιούν πιο σύνθετες και πειστικές επιθέσεις εξαπάτησης.

Με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργούν ψεύτικα βίντεο και ηχητικά μηνύματα, γνωστά ως deepfakes, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε επιθέσεις ηλεκτρονικού «ψαρέματος» (phishing). Με αυτόν τον τρόπο επιχειρούν να εξαπατήσουν χρήστες και εργαζομένους, να αποκτήσουν πρόσβαση σε ευαίσθητα δεδομένα ή να εισαγάγουν ψευδείς πληροφορίες σε εταιρικά συστήματα, διαταράσσοντας τη λειτουργία τους.

Γεωπολιτικές συγκρούσεις και οικονομικό όφελος πίσω από τις επιθέσεις

Σύμφωνα με την έκθεση της ENISA, το 57,3% των κυβερνοπεριστατικών που καταγράφηκαν το 2025 είχε ιδεολογικά κίνητρα, τα οποία συνδέονταν κυρίως με τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις.

Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή συγκαταλέγονται στους βασικούς παράγοντες που επηρέασαν τη δραστηριότητα των χάκερ. Παρά τον μεγάλο αριθμό των συγκεκριμένων επιθέσεων, οι περισσότερες είχαν περιορισμένες συνέπειες.

Το 29,3% των περιστατικών είχε οικονομικά κίνητρα, με τις επιθέσεις ransomware να παραμένουν οι πλέον επιζήμιες για τις επιχειρήσεις.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι κυβερνοεγκληματίες χρησιμοποιούν κακόβουλο λογισμικό για να αποκλείσουν την πρόσβαση σε αρχεία ή πληροφοριακά συστήματα και στη συνέχεια απαιτούν λύτρα για την αποκατάστασή της.

Η ENISA επισημαίνει ότι τα εργαλεία ransomware και άλλων μορφών κακόβουλου λογισμικού διακινούνται πλέον με μεγάλη ευκολία μεταξύ κυβερνοεγκληματιών. Έτσι, ακόμη και άτομα με περιορισμένες τεχνικές γνώσεις μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε εργαλεία που παλαιότερα απαιτούσαν μεγαλύτερη εξειδίκευση.

Οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται επίσης αντιμέτωπες με επιθέσεις κυβερνοκατασκοπείας που εμφανίζουν χαρακτηριστικά επιχειρήσεων κρατικών φορέων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι δράστες επιδιώκουν να υποκλέψουν πληροφορίες, να συγκεντρώσουν στοιχεία στρατηγικής σημασίας ή να αποκτήσουν πρόσβαση σε πνευματική ιδιοκτησία.

Ως προς τον συνολικό αριθμό των επιθέσεων, οι λεγόμενοι «χακτιβιστές», δηλαδή χάκερ που δρουν για πολιτικούς ή ιδεολογικούς σκοπούς, έχουν τη μεγαλύτερη παρουσία στις σχετικές καταγραφές.

Οι περισσότερες ενέργειές τους αφορούν επιθέσεις DDoS, κατά τις οποίες ιστοσελίδες και διαδικτυακές υπηρεσίες κατακλύζονται από μεγάλο όγκο αιτημάτων, με αποτέλεσμα να διακόπτεται προσωρινά η λειτουργία τους. Συνήθως, πάντως, οι επιπτώσεις τους είναι περιορισμένες.

Τα κενά στην ευρωπαϊκή κυβερνοασφάλεια

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει τα τελευταία χρόνια σειρά κανόνων για την προστασία των ψηφιακών υποδομών. Ωστόσο, η ENISA θεωρεί ότι απαιτούνται πρόσθετες παρεμβάσεις, καθώς τα πρόσφατα περιστατικά δείχνουν ότι η εφαρμογή των μέτρων εξακολουθεί να παρουσιάζει αδυναμίες.

Βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας είναι η οδηγία NIS2, η οποία προβλέπει αυστηρότερες απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας για επιχειρήσεις και οργανισμούς σε κρίσιμους τομείς της οικονομίας.

Παρότι η προθεσμία για την ενσωμάτωσή της στις εθνικές νομοθεσίες έληξε τον Οκτώβριο του 2024, ορισμένα κράτη μέλη δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τη διαδικασία.

Οι πρόσφατες κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης εννέα ευρωπαϊκών χωρών έφεραν στην επιφάνεια ελλείψεις στην προστασία εξοπλισμού που συνδέεται με το διαδίκτυο. Παράλληλα, προέκυψαν ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις αξιολογούν ποιες από τις εγκαταστάσεις τους χρειάζονται αυξημένα μέτρα ασφαλείας.

Σύμφωνα με ειδικούς, πολλές επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και αλυσίδες σούπερ μάρκετ, εξακολουθούν να επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους στην προστασία των οικονομικών συναλλαγών και των εταιρικών πληροφοριακών συστημάτων.

Αντίθετα, η ασφάλεια άλλων διασυνδεδεμένων εγκαταστάσεων, όπως τα συστήματα ψύξης, ανατίθεται συχνά στα τμήματα τεχνικής συντήρησης, τα οποία έχουν διαφορετικές αρμοδιότητες, προτεραιότητες και προϋπολογισμούς.

Η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει αυτούς τους κινδύνους και μέσω του Κανονισμού για την Κυβερνοανθεκτικότητα (Cyber Resilience Act), ο οποίος εγκρίθηκε το 2024 και θα εφαρμοστεί πλήρως από τον Δεκέμβριο του 2027.

Ο κανονισμός θεσπίζει, μεταξύ άλλων, νέες υποχρεώσεις για την αναφορά ευπαθειών και περιστατικών κυβερνοασφάλειας. Η υποβολή των σχετικών αναφορών θα γίνεται μέσω ενιαίας πλατφόρμας, ώστε να διευκολύνεται η ανταλλαγή πληροφοριών και η ταχύτερη αντίδραση των αρμόδιων αρχών.

Σε ισχύ βρίσκεται ήδη από τον Φεβρουάριο του 2025 και ο Κανονισμός για την Κυβερνοαλληλεγγύη (Cyber Solidarity Act), με τον οποίο η ΕΕ επιδιώκει να ενισχύσει την πρόληψη και την αντιμετώπιση σοβαρών κυβερνοεπιθέσεων.

Στα μέτρα που προβλέπει περιλαμβάνονται το Ευρωπαϊκό Σύστημα Προειδοποίησης για την Κυβερνοασφάλεια, ένας μηχανισμός αντιμετώπισης έκτακτων περιστατικών και το ευρωπαϊκό αποθεματικό κυβερνοασφάλειας, μέσω του οποίου μπορεί να παρέχεται πρόσθετη υποστήριξη σε περιπτώσεις σοβαρών επιθέσεων.

Δυσκολεύονται να βρουν ειδικούς στην κυβερνοασφάλεια οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις

Η ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας στην Ευρώπη δεν εξαρτάται μόνο από τη νομοθεσία και τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες. Εξίσου σημαντική είναι η διαθεσιμότητα εξειδικευμένου προσωπικού, στον οποίο, σύμφωνα με την ENISA, παρατηρούνται σοβαρές ελλείψεις.

Επιχειρήσεις και οργανισμοί από διαφορετικούς κλάδους αντιμετωπίζουν δυσκολίες τόσο στην πρόσληψη όσο και στη διατήρηση εργαζομένων με τις απαραίτητες γνώσεις και δεξιότητες.

Σε μελέτη του 2025 για τις επενδύσεις στο πλαίσιο της οδηγίας NIS, την οποία επικαλείται η ENISA, το 45% των οργανισμών που συμμετείχαν δήλωσε ότι δυσκολεύεται να βρει κατάλληλα καταρτισμένους επαγγελματίες στον τομέα της κυβερνοασφάλειας.

Η περιορισμένη διαθεσιμότητα ειδικών ενδέχεται να οξύνει τις ανισότητες μεταξύ των επιχειρήσεων. Οι μεγαλύτεροι οργανισμοί, που διαθέτουν περισσότερους οικονομικούς πόρους, μπορούν να προσφέρουν υψηλότερες αμοιβές και να προσελκύουν ευκολότερα το προσωπικό που χρειάζονται.

Αντίθετα, οι μικρότερες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν τις προσφορές τους, με αποτέλεσμα να κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς επαρκή στελέχωση σε έναν τομέα όπου οι απαιτήσεις αυξάνονται διαρκώς.