Politico: Η Ευρώπη αντιμέτωπη με πολιτική παράλυση

Να βρει κοινό βηματισμό και να καταλήξει σε συμφωνία για τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό της ιστορίας της προσπαθεί η Ευρωπαϊκή Ένωση, παράλληλα, με την κάλυψη του τεράστιου χρηματοδοτικού κενού της Ουκρανίας και τη διαχείριση των γεωπολιτικών πιέσεων από Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα. Την ίδια στιγμή, βρίσκεται αντιμέτωπη με μία ακόμη μεγάλη απειλή: την πιθανότητα πολιτικής παράλυσης εξαιτίας των εσωτερικών αναταράξεων στις χώρες που αντιπροσωπεύουν συνολικά περίπου το 60% του ΑΕΠ και του πληθυσμού της ΕΕ.

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Politico, οι μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης βρίσκονται ενώπιον εκλογικών αναμετρήσεων και ταυτόχρονης πολιτικής αστάθειας, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι Βρυξέλλες χρειάζονται περισσότερο από ποτέ ισχυρές κυβερνήσεις, σταθερές συμμαχίες και δύσκολους συμβιβασμούς.

«Όλοι μέχρι τώρα κατανοούσαν ότι έπρεπε να ολοκληρώσουμε μια πολιτική συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους», δήλωσε στο Politico ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, στο περιθώριο της Συνόδου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου την περασμένη εβδομάδα, αναφερόμενος στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Ωστόσο, σύμφωνα με τον Κύπριο πρόεδρο, οι εκλογές στην Ισπανία καθιστούν πλέον αδύνατη την επίτευξη αυτού του στόχου. Και το 2027, όπως προειδοποίησε, ακολουθούν «η Γαλλία, η Ιταλία» και άλλες χώρες, γεγονός που αναμένεται να περιπλέξει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Εκλογικός πυρετός στις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές δίλημμα: οι τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της οδηγούνται σε εκλογικές αναμετρήσεις εν μέσω πολιτικής αναταραχής, σε μια εξέλιξη που απειλεί να περιορίσει δραστικά την ικανότητα του ευρωπαϊκού μπλοκ να λαμβάνει αποφάσεις.

Η Ισπανία οδηγείται στις κάλπες τον επόμενο μήνα, με την Κεντροδεξιά και την Ακροδεξιά να εμφανίζονται, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, σε τροχιά ανάληψης της εξουσίας.

Στη Γαλλία, η προεδρική αλλαγή αναμένεται τον Απρίλιο, με τις μετρήσεις να ευνοούν τη Μαρίν Λεπέν, μία από τις κεντρικές προσωπικότητες της γαλλικής Ακροδεξιάς.

Στη Γερμανία, η ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) δημιουργεί αμφιβολίες για την πολιτική σταθερότητα και το μέλλον της καγκελαρίας του Φρίντριχ Μερτς.

Παράλληλα, στην Ιταλία, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, η οποία έχει ήδη συμπληρώσει ασυνήθιστα μακρά θητεία για τα ιταλικά πολιτικά δεδομένα, πλησιάζει επίσης σε εκλογική αναμέτρηση το 2027.

Οι συνέπειες αυτής της πολιτικής αβεβαιότητας έχουν ήδη αρχίσει να γίνονται αισθητές. Η τελευταία Σύνοδος Κορυφής έδωσε μια πρώτη εικόνα των δυσκολιών που έρχονται. Έπειτα από δύο ημέρες διαπραγματεύσεων, οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν κατάφεραν να σημειώσουν πρόοδο στον προϋπολογισμό των 2 τρισεκατομμυρίων ευρώ και αντ’ αυτού ενεπλάκησαν σε μια απροσδόκητα σφοδρή αντιπαράθεση για την ενεργειακή πολιτική.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στα συμπεράσματα της Συνόδου δεν γίνεται καμία αναφορά σε επίτευξη συμφωνίας για τον προϋπολογισμό μέχρι το τέλος του έτους. Τα κράτη – μέλη αντιστάθηκαν στην προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να τεθεί ως καταληκτική προθεσμία το τέλος του 2026, παρά το γεγονός ότι έχουν προγραμματιστεί νέες Σύνοδοι τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.

Εάν ούτε αυτές οι συναντήσεις οδηγήσουν σε συμφωνία, οι διαπραγματεύσεις θα μεταφερθούν στο 2027, όταν οι εκλογικές μάχες θα βρίσκονται προ των πυλών, επηρεάζοντας ακόμη περισσότερο τις αποφάσεις των κυβερνήσεων, που θα εμφανίζονται ολοένα πιο απρόθυμες να προχωρήσουν στους αναγκαίους συμβιβασμούς.

«Του χρόνου θα είναι χειρότερα» – Η απαισιοδοξία στις Βρυξέλλες

Η παράλυση που φοβούνται οι Βρυξέλλες, καθώς επιταχύνεται ο εκλογικός κύκλος στην Ευρώπη, έχει ήδη αρχίσει να γίνεται πραγματικότητα.

Η Σύνοδος της περασμένης εβδομάδας κατέδειξε πόσο δύσκολη γίνεται η επίτευξη των συμβιβασμών που χρειάζεται η Ένωση. Αντί να καταλήξουν σε μεγάλες συμφωνίες, με μοναδική αξιοσημείωτη εξαίρεση έναν γαλλογερμανικό συμβιβασμό για την αυτοκινητοβιομηχανία, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αξιοποίησαν τη συνάντηση για να επιμείνουν στις ήδη διαμορφωμένες θέσεις τους και να αναζητήσουν τακτικά πλεονεκτήματα απέναντι σε αντίπαλα στρατόπεδα.

Σύμφωνα με έξι διπλωμάτες και αξιωματούχους με τους οποίους συνομίλησε το Politico, η απαισιοδοξία ήταν έκδηλη, με αρκετούς να προειδοποιούν ότι η ΕΕ θα αντιμετωπίσει ισχυρές πιέσεις τους επόμενους μήνες.

«Του χρόνου θα είναι χειρότερα», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης.

«Είναι αλήθεια ότι, εξαιτίας αυτού του εκλογικού ημερολογίου, τον επόμενο χρόνο τα πράγματα θα είναι πολύ δυσκολότερα τόσο στα κράτη-μέλη όσο και μέσα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο», τόνισε η Κάρλα Ταβάρες, ευρωβουλευτής των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών και συν-εισηγήτρια στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό.

«Δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα»

Το χειρότερο όλων είναι πως η εσωτερική δυσλειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εμφανίζεται στη χειρότερη δυνατή συγκυρία: από τις κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, που υπονομεύουν την παραδοσιακή διατλαντική συμμαχία, έως το συνεχώς διευρυνόμενο εμπορικό έλλειμμα με την Κίνα, η ΕΕ αντιμετωπίζει αυξανόμενες γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις σε πολλαπλά μέτωπα.

«Επιδιώκουν τη διαίρεσή μας. Θέλουν να μας διχάσουν», δήλωσε ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ Ντε Βέβερ, κατά τη διάρκεια νυχτερινής ενημέρωσης των δημοσιογράφων στη Σύνοδο. Χωρίς να κατονομάσει συγκεκριμένες χώρες, αναφέρθηκε σε δυνάμεις ανατολικά και δυτικά των Βρυξελλών. «Και, βεβαίως, έχουν σημεία στα οποία μπορούν να μας πλήξουν», πρόσθεσε.

Πιο κατηγορηματικός ήταν ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας, Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις, ο οποίος είναι πλέον επισκέπτης ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. «Τώρα δεχόμαστε επίθεση από τρεις πλευρές: από τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα», δήλωσε.

Η Ουάσιγκτον αμφισβητεί τις παραδοσιακές συμμαχίες πάνω στις οποίες βασίστηκε η ευρωπαϊκή ασφάλεια επί γενιές. Από την πλευρά της, η Μόσχα διεξάγει έναν σκιώδη πόλεμο σε ολόκληρη την Ευρώπη, από κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές έως μια φερόμενη απόπειρα επίθεσης με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για την οποία το Βερολίνο κατηγόρησε το Κρεμλίνο.

Παράλληλα, το Πεκίνο ενισχύει τον έλεγχό του σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και κατακλύζει τις ευρωπαϊκές αγορές με φθηνές εξαγωγές.

Το οικονομικό αδιέξοδο της Ουκρανίας και τα 200 δισ. ευρώ των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων
Σε όλα αυτά προστίθεται το πρόβλημα της Ουκρανίας. Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η χώρα αναμένεται να αντιμετωπίσει το επόμενο έτος χρηματοδοτικό κενό ύψους 30 έως 35 δισεκατομμυρίων δολαρίων, την ώρα που η Ρωσία συνεχίζει να πλήττει τις ενεργειακές της υποδομές ενόψει ενός εξαιρετικά δύσκολου χειμώνα. Και αυτό, παρά τα 90 δισεκατομμύρια ευρώ που η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε ήδη συμφωνήσει να διαθέσει το προηγούμενο έτος.

Ο Λαντσμπέργκις εκτίμησε ότι οι επόμενοι μήνες διαγράφονται «εξαιρετικά ζοφεροί» για το Κίεβο. «Τα πάντα πέφτουν στους ώμους της Ευρώπης», τόνισε.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έδωσε επίσης έναν δραματικό τόνο κατά την τελευταία Σύνοδο Κορυφής. Μιλώντας στους δημοσιογράφους, προειδοποίησε ότι εάν καταρρεύσει η Ουκρανία, 20 εκατομμύρια Ουκρανοί θα καταφύγουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Η Ρωσία μάς σκοτώνει. Δεν θέλουν να σταματήσουν», δήλωσε.

Μία πιθανή λύση για τις χρηματοδοτικές ανάγκες της Ουκρανίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν τα περίπου 200 δισεκατομμύρια ευρώ ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν επ’ αόριστον δεσμευμένα στον χρηματοπιστωτικό οργανισμό Euroclear, με έδρα τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, ούτε σε αυτό το ζήτημα διαφαίνεται κάποια ουσιαστική πρόοδος προς την εξεύρεση κοινής ευρωπαϊκής θέσης.

Το Βέλγιο, το οποίο είχε μπλοκάρει προηγούμενες προσπάθειες αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων για τη στήριξη της Ουκρανίας, εξακολουθεί να αρνείται να μεταβάλει τη στάση του. «Τίποτα δεν έχει αλλάξει», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, αποχωρώντας πρόωρα από τη Σύνοδο της περασμένης εβδομάδας.

Άλλες πιθανές λύσεις, όπως η έκδοση νέου κοινού ευρωπαϊκού χρέους, θα απαιτήσουν δύσκολους συμβιβασμούς, ακριβώς τη στιγμή που τα περιθώρια ελιγμών των Βρυξελλών περιορίζονται ακόμη περισσότερο.

«Η Ευρώπη δεν έχει πλέον έναν προφανή ηγέτη»

Τα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν περιορίζονται στον προϋπολογισμό ή στις επιμέρους πολιτικές.

Με το πολιτικό μέλλον ορισμένων από τους ισχυρότερους ηγέτες της Ευρώπης να βρίσκεται υπό αμφισβήτηση, οι Βρυξέλλες κινδυνεύουν να χάσουν τις σταθερές συμμαχίες και τους έμπειρους εθνικούς ηγέτες που είναι απαραίτητοι για την επίτευξη συμβιβασμών.

«Τώρα έχουμε μια Ευρώπη χωρίς προφανή ηγέτη», υποστήριξε άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι ισχυρή. Αλλά δεν έχουμε μια Μέρκελ ή έναν Μιτεράν», πρόσθεσε.

Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν μπορεί, βάσει Συντάγματος, να διεκδικήσει τρίτη συνεχόμενη θητεία και θα πρέπει να αποχωρήσει από το Μέγαρο των Ηλυσίων τον Απρίλιο. Σύμφωνα με τέσσερις Ευρωπαίους διπλωμάτες, κατά τη διάρκεια συζήτησης κεκλεισμένων των θυρών στην τελευταία Σύνοδο Κορυφής, ο Μακρόν παραδέχθηκε ότι δεν θα διαθέτει την απαιτούμενη πολιτική εντολή για να υπογράψει συμφωνία για τον προϋπολογισμό κατά τους τελευταίους μήνες της προεδρίας του.

Στην Ισπανία, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ αντιμετωπίζει, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το ενδεχόμενο εκλογικής ήττας έπειτα από οκτώ χρόνια στην εξουσία. Οι Ισπανοί θα ψηφίσουν στις 29 Νοεμβρίου, γεγονός που σημαίνει ότι ο Σάντσεθ θα βρίσκεται σε πλήρη προεκλογική περίοδο κατά τις συναντήσεις των Ευρωπαίων ηγετών στις 13 και 26 Νοεμβρίου.

Ο Κόστα επιμένει σε συμφωνία έως το τέλος του 2026

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει επανειλημμένα επισημάνει την ανάγκη να υπάρξει συμφωνία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό μέχρι το τέλος του 2026, ώστε το νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο να είναι έτοιμο να εφαρμοστεί από το 2028.

Ωστόσο, εμφανίστηκε καθησυχαστικός απέναντι στις ανησυχίες ότι οι επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις ενδέχεται να εμποδίσουν τη διαδικασία. «Ζούμε σε 27 δημοκρατίες», δήλωσε την Παρασκευή. «Σχεδόν κάθε μήνα έχουμε και μία εκλογική αναμέτρηση. Εάν το πρόβλημα ήταν οι εκλογές, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να εγκρίνουμε έναν νέο προϋπολογισμό».

Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των ισπανικών εκλογών, πάντως, η Μαδρίτη δεν αναμένεται να σχηματίσει κυβέρνηση πριν από τον Ιανουάριο. Σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, αυτή η καθυστέρηση θα μπορούσε να εκτροχιάσει τις συνομιλίες για τον προϋπολογισμό.

Το αβέβαιο μέλλον του Μερτς και το εκλογικό δίλημμα της Μελόνι

Στη Γερμανία, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πόσο ακόμη θα παραμείνει στην εξουσία ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

Παρότι οι επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές δεν είναι προγραμματισμένες πριν από το 2029, η αυξανόμενη ισχύς της AfD και η κατακόρυφη πτώση της δημοτικότητάς του περιπλέκουν τη δυνατότητά του να προχωρήσει σε πολιτικούς συμβιβασμούς.

Ανάλογη αβεβαιότητα υπάρχει και στην Ιταλία. Η χώρα αναμένεται να οδηγηθεί σε εκλογές τον Οκτώβριο του 2027, ωστόσο ένας ακόμη Ευρωπαίος διπλωμάτης εκτίμησε ότι η Τζόρτζια Μελόνι ενδέχεται να μην περιμένει μέχρι τότε και να προκηρύξει πρόωρη εκλογική αναμέτρηση.

Το ενδεχόμενο αυτό θα πρόσθετε ακόμη έναν παράγοντα αβεβαιότητας στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η επίτευξη συμφωνιών απαιτεί ισχυρές πολιτικές εντολές και σταθερές κυβερνήσεις.

Η τελευταία ευκαιρία τον Ιανουάριο, καθώς «ο χρόνος τελειώνει»

Ένας ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος εκτίμησε ότι ενδέχεται να υπάρξει ένα μικρό παράθυρο ευκαιρίας τον Ιανουάριο για την οριστικοποίηση της συμφωνίας για τον προϋπολογισμό.

Ίσως, μάλιστα, αυτή να είναι η τελευταία ευκαιρία πριν από την κλιμάκωση της πολιτικής αναταραχής στην Ευρώπη, η οποία θα καταστήσει ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη συμβιβασμών.

Μέχρι στιγμής, πάντως, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν κινηθεί υπερβολικά αργά, σύμφωνα με τον Ζίγκφριντ Μουρεσάν, συνεισηγητή του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος για τον προϋπολογισμό.

«Ο χρόνος τελειώνει», προειδοποίησε.