Γιατί πληρώνουμε τέλη κυκλοφορίας και πότε εμφανίστηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα

Με τα ειδοποιητήρια για τα τέλη κυκλοφορίας να αναρτώνται το μεσημέρι της Δευτέρας (2/11) στην ειδική πλατφόρμα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), myCAR, εκατομμύρια πολίτες θα πληρώσουν για ακόμη μία χρονιά τον ετήσιο φόρο για τα οχήματά τους.

Σε αντίθεση με μια αρκετά διαδεδομένη αντίληψη, τα τέλη κυκλοφορίας δεν αποτελούν κάποιο συγκεκριμένο «αντίτιμο» που καταβάλλει ο οδηγός αποκλειστικά για την κατασκευή ή τη συντήρηση των δρόμων, αλλά πρόκειται για μία ετήσια φορολογική επιβάρυνση που επιβάλλεται στα οχήματα και αποτελεί δημόσιο έσοδο.

Αυτό αποτυπώνεται και στη σημερινή νομοθεσία. Στον ισχύοντα Κώδικα Έμμεσων Φόρων προβλέπεται ότι «η κυκλοφορία των αυτοκινήτων οχημάτων, δημόσιας και ιδιωτικής χρήσης, εν γένει, υπόκειται στα τέλη κυκλοφορίας». Στην πράξη, αποτελούν έναν σημαντικό άμεσο φόρο για τα κρατικά έσοδα, καθότι ξεπερνούν το 1 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως, και δεν δεσμεύονται αποκλειστικά και μόνο για τα έργα στους δρόμους, παρά τον αρχικό τους σκοπό.

Πότε καθιερώθηκαν για πρώτη φορά τα τέλη κυκλοφορίας στην Ελλάδα

Η επίσημη καταγεγραμμένη αρχή παρατηρείται το 1920, όταν τα αυτοκίνητα στους ελληνικούς δρόμους ήταν ακόμη ελάχιστα σε σύγκριση με σήμερα.

Τα πρώτα τέλη κυκλοφορίας θεσπίστηκαν με τον Νόμο 2332/1920, ο οποίος δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 140 της 27ης Ιουνίου 1920 και έφερε τον τίτλο «Περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως του νόμου 863 “περί προσθέτων τελών”». Οι σχετικές διατάξεις βρίσκονταν στα άρθρα 19 έως 30, στο κεφάλαιο «Ειδικά τέλη επί ποδηλάτων και αυτοκινήτων».

Ο νόμος δεν αφορούσε μάλιστα αποκλειστικά τα αυτοκίνητα. Όριζε ότι η κυκλοφορία σε δημόσιους χώρους ποδηλάτων, μηχανοκίνητων ποδηλάτων, αυτοκινήτων και άλλων οχημάτων υπαγόταν σε ετήσια ειδικά τέλη.

Ήταν ουσιαστικά η πρώτη φορά που το ελληνικό κράτος συνέδεε σε τέτοια κλίμακα την κυκλοφορία των νέων μέσων μετακίνησης με μια ετήσια οικονομική υποχρέωση.

Πόσο κόστιζαν τα πρώτα τέλη κυκλοφορίας

Όταν θεσπίστηκαν το 1920, τα τέλη κυκλοφορίας δεν είχαν ενιαία τιμή, αλλά διαφοροποιούνταν ανάλογα με το είδος και τα χαρακτηριστικά του οχήματος.

Μάλιστα, δευτερογενείς ιστορικές πηγές για την ελληνική αυτοκίνηση αναφέρουν ότι το ποσό άγγιζε τις 1.500 δραχμές για ΙΧ, ποσό που αποτιμά σε 1,5 έως 10 χρυσές λίρες της εποχής, ωστόσο δεν μπορεί να διασταυρωθεί πλήρως.

Συγκεκριμένα, ο  Ν. 2332/1920 προέβλεπε διαφορετικές κλίμακες, ενώ μόνο κατά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής του μέτρου το Δημόσιο εισέπραξε περίπου 179.000 δραχμές.

Γιατί πληρώνουμε τέλη κυκλοφορίας

Περισσότερα από 100 χρόνια αργότερα, η βασική αρχή παραμένει ως έχει, η κυκλοφορία των οχημάτων υπόκειται σε ετήσια τέλη. Αυτό που έχει αλλάξει πολλές φορές είναι ο τρόπος με τον οποίο καθορίζεται το ποσό.

Στην ευρεία έννοιά τους, τα έσοδα από τα τέλη κυκλοφορίας προορίζονται από το κράτος για τη συντήρηση και βελτίωση του οδικού δικτύου, όπως για παράδειγμα δρόμων, γεφυρών και σημάνσεων, για τη χρηματοδότηση των Δήμων για τοπικά έργα και για την κάλυψη γενικότερων κρατικών δαπανών και υπηρεσιών, όπως η λειτουργία της τροχαίας και η οδική ασφάλεια.

Τα τέλη κυκλοφορίας αποτελούν μια ετήσια φορολογική επιβάρυνση που συνδέεται με την κατοχή και την κυκλοφορία των οχημάτων. Σε αντίθεση με ό,τι συχνά θεωρείται, τα χρήματα που καταβάλλουν οι ιδιοκτήτες αυτοκινήτων εντάσσονται στα δημόσια έσοδα του κράτους.

Με την πάροδο των δεκαετιών άλλαξε σημαντικά ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζονται. Ενώ παλαιότερα το ύψος των τελών συνδεόταν κυρίως με χαρακτηριστικά όπως ο κυβισμός του κινητήρα, για τα νεότερα αυτοκίνητα λαμβάνονται υπόψη οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Έτσι, η φορολογική επιβάρυνση απέκτησε και περιβαλλοντική διάσταση, με τα οχήματα που εκπέμπουν περισσότερο διοξείδιο του ανθράκα να επιβαρύνονται περισσότερο.