Στην τελική ευθεία το βραβείο του καλύτερου μουσείου της Ευρώπης για το 2026

Τριάντα τέσσερα μουσεία από ολόκληρη την Ευρώπη διεκδικούν φέτος το βραβείο European Museum of the Year Award (EMYA) 2026, έναν από τους σημαντικότερους θεσμούς στον χώρο του πολιτισμού και της μουσειακής καινοτομίας.

Οι υποψηφιότητες προέρχονται από χώρες όπως η Πορτογαλία, η Εσθονία, η Τουρκία, το Ηνωμένο Βασίλειο και πολλές ακόμη ευρωπαϊκές χώρες, αναδεικνύοντας τη δυναμική και τη διαφορετικότητα της σύγχρονης μουσειακής εμπειρίας.

Ένας θεσμός που αναδεικνύει την καινοτομία στα μουσεία

Ο θεσμός των European Museum of the Year Awards (EMYA), που καθιερώθηκε το 1977, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές διακρίσεις στον χώρο των μουσείων. Στόχος του είναι να αναδεικνύει ιδρύματα που ξεχωρίζουν για την καινοτομία, την ποιότητα της μουσειακής εμπειρίας, τον κοινωνικό τους ρόλο και τη βιώσιμη λειτουργία τους.

Το βραβείο κατέχει σήμερα το Manchester Museum, το οποίο αναδείχθηκε νικητής της προηγούμενης διοργάνωσης.

Η επιλογή του νικητή βασίζεται σε ένα ευρύ σύνολο κριτηρίων που εξετάζουν όχι μόνο τις συλλογές και τις εκθέσεις ενός μουσείου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο παράγει και μεταδίδει γνώση, προσεγγίζει το κοινό και ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη δημιουργικότητα, την ερμηνεία και παρουσίαση του πολιτιστικού περιεχομένου, καθώς και στη συμβολή του μουσείου στην κοινωνία. Παράλληλα, η αξιολόγηση πραγματοποιείται με γνώμονα τις αρχές και τις αξίες του Council of Europe, δίνοντας έμφαση στη δημοκρατία, τη συμπερίληψη, την κοινωνική ευθύνη και τη βιωσιμότητα.

«Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις και η αυξανόμενη πόλωση επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο τον δημόσιο διάλογο και τις κοινωνικές προσδοκίες. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς γίνεται όλο και πιο εύθραυστη, γεγονός που δημιουργεί νέες προκλήσεις για τα μουσεία και τον ρόλο που καλούνται να διαδραματίσουν στις σύγχρονες κοινωνίες», δήλωσε η Αμίνα Κρβάβατς, πρόεδρος του European Museum Forum.

Μουσείο Νοσοκομείου Αγίου Ιωάννη, Βέλγιο

Το Μουσείο του Νοσοκομείου του Αγίου Ιωάννη στη Μπριζ αποτελεί ένα ξεχωριστό παράδειγμα μετατροπής ενός ιστορικού χώρου περίθαλψης σε χώρο πολιτισμού και μνήμης. Το κτίριο, που λειτούργησε επί αιώνες ως νοσοκομείο, φιλοξενεί σήμερα εκθέσεις που αναδεικνύουν την καθημερινότητα, τις εμπειρίες και τις ιστορίες των ανθρώπων που νοσηλεύτηκαν ή εργάστηκαν εκεί στο πέρασμα των χρόνων.

Το εντυπωσιακό γοτθικό κτίριο του 12ου αιώνα, το οποίο βρίσκεται στη μουσειακή ζώνη της Μπριζ, έχει διατηρήσει σε μεγάλο βαθμό τον ιστορικό του χαρακτήρα, προσφέροντας στους επισκέπτες μια αυθεντική εικόνα της μεσαιωνικής αρχιτεκτονικής και της ιστορίας της ιατρικής φροντίδας.

Παράλληλα, το μουσείο συνδυάζει το παρελθόν με το παρόν, παρουσιάζοντας ιστορικές και σύγχρονες καλλιτεχνικές εκθέσεις μέσα από σύγχρονες οπτικοακουστικές εφαρμογές και διαδραστικές εμπειρίες. Με αυτόν τον τρόπο, οι επισκέπτες δεν παρακολουθούν απλώς τα εκθέματα, αλλά έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν σε βάθος τις ιστορίες, τα πρόσωπα και την πολιτιστική κληρονομιά που συνδέονται με το ιστορικό κτίριο.

MUDE – Μουσείο Σχεδιασμού και Μόδας, Πορτογαλία

Το MUDE – Μουσείο Σχεδιασμού και Μόδας στη Λισαβόνα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς χώρους της Πορτογαλίας αφιερωμένους στον κόσμο του design. Στην καρδιά της πορτογαλικής πρωτεύουσας, το δημοτικό μουσείο προσφέρει στους επισκέπτες την ευκαιρία να εξερευνήσουν την εξέλιξη του βιομηχανικού σχεδιασμού, της μόδας και της αρχιτεκτονικής μέσα από μια πλούσια συλλογή αντικειμένων.

Στους εκθεσιακούς του χώρους παρουσιάζονται δημιουργίες που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα του σύγχρονου σχεδιασμού, από ρούχα και αξεσουάρ έως έπιπλα, φωτιστικά, αντικείμενα καθημερινής χρήσης και καινοτόμες εφαρμογές design που έχουν επηρεάσει τον τρόπο ζωής των ανθρώπων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ίδιο το κτίριο του μουσείου, το οποίο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχημένης αποκατάστασης ιστορικού χώρου. Το κτίσμα, που στο παρελθόν στέγαζε τραπεζικό ίδρυμα, ανακαινίστηκε με σεβασμό στην αρχική του ταυτότητα. Ψηφιδωτά δάπεδα, ξύλινες επενδύσεις και μαρμάρινα στοιχεία διατηρήθηκαν και αναδείχθηκαν, συνδέοντας την αρχιτεκτονική κληρονομιά με τη σύγχρονη μουσειακή εμπειρία.

Παράλληλα, το MUDE δεν περιορίζεται μόνο στην παρουσίαση αντικειμένων. Οι εκθέσεις και οι δράσεις του εξετάζουν ευρύτερα κοινωνικά, πολιτισμικά και περιβαλλοντικά ζητήματα, διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο το design επηρεάζει τις σύγχρονες κοινωνίες. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, το μουσείο ενθαρρύνει τους επισκέπτες να σκεφτούν τον ρόλο του σχεδιασμού όχι μόνο ως μορφή αισθητικής έκφρασης, αλλά και ως εργαλείο που διαμορφώνει την καθημερινή ζωή και το μέλλον των πόλεων και των κοινωνιών.

Μουσείο Παιχνιδιού, Φινλανδία

Το Μουσείο Παιχνιδιού στο Έσποο της Φινλανδίας προσφέρει στους επισκέπτες ένα νοσταλγικό ταξίδι στον κόσμο της παιδικής ηλικίας, αναδεικνύοντας την ιστορία του παιχνιδιού και τον ρόλο που αυτό διαδραματίζει στη διαμόρφωση των εμπειριών και των αναμνήσεων κάθε γενιάς.

Μέσα από τις συλλογές και τις εκθέσεις του, το μουσείο παρουσιάζει την εξέλιξη των παιχνιδιών και της παιδικής ζωής στη Φινλανδία, φωτίζοντας παράλληλα τις κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές που σημάδεψαν διαφορετικές εποχές.

Σύμφωνα με την κριτική επιτροπή του θεσμού, το μουσείο ξεχωρίζει επειδή συνδυάζει τρεις σημαντικούς ρόλους: λειτουργεί ως αφηγητής ιστοριών, ως εκπαιδευτικός χώρος και ως σημείο συνάντησης της κοινότητας. Μέσα από τις δράσεις και τα προγράμματά του επιδιώκει να δημιουργήσει γέφυρες επικοινωνίας ανάμεσα σε ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, κοινωνικών ομάδων και πολιτισμικών υποβάθρων.

Κεντρικός στόχος του μουσείου είναι η ενίσχυση της συμμετοχής και της κοινωνικής συνοχής, προσφέροντας παράλληλα ευκαιρίες μάθησης, δημιουργικότητας και εξερεύνησης. Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στις αρχές της βιωσιμότητας και της υπεύθυνης πολιτιστικής διαχείρισης, στοιχεία που ενισχύουν τη δυναμική του και το καθιστούν ελκυστικό τόσο για το τοπικό κοινό όσο και για επισκέπτες από το εξωτερικό.

Κέντρο Τεκμηρίωσης Όμπερσαλτσμπεργκ, Γερμανία

Το Κέντρο Τεκμηρίωσης Όμπερσαλτσμπεργκ στη Γερμανία, που βρίσκεται στο Μπέρχτεσγκαντεν, είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη σκοτεινή περίοδο του ναζιστικού καθεστώτος, καθώς στην περιοχή αυτή ο Αδόλφος Χίτλερ περνούσε σημαντικό μέρος του χρόνου του. Το μουσείο λειτουργεί σήμερα ως χώρος ιστορικής μνήμης, καταγράφοντας τις αποφάσεις και τα γεγονότα που διαμορφώθηκαν στο Όμπερσαλτσμπεργκ, το οποίο υπήρξε ένα από τα κέντρα εξουσίας του καθεστώτος.

Όπως αναφέρει η επιτροπή, η έκθεση συνδέει το τοπικό ιστορικό πλαίσιο με αντίστοιχους τόπους σε ολόκληρη την Ευρώπη όπου διαπράχθηκαν εγκλήματα και χάθηκαν εκατομμύρια ζωές ως αποτέλεσμα των πολιτικών που σχεδιάστηκαν στην αλπική αυτή κατοικία.

Παρά το βαρύ ιστορικό του φορτίο, σήμερα το μουσείο λειτουργεί ως ανοιχτός και προσβάσιμος χώρος μάθησης, όπου οι επισκέπτες καλούνται να γνωρίσουν την ιστορία του ναζισμού, να κατανοήσουν τις πολιτικές και κοινωνικές του συνέπειες και να τιμήσουν τη μνήμη των θυμάτων του καθεστώτος.

Sensoria – Ο Οίκος Αρωμάτων και Γεύσεων, Γερμανία

Στη Γερμανία ξεχωρίζει επίσης η Sensoria – Ο Οίκος Αρωμάτων και Γεύσεων, που βρίσκεται στο Χόλτσμιντεν και άνοιξε τις πόρτες του το 2024. Ο χώρος προσφέρει μια μοναδική εμπειρία μέσα από μια συλλογή περίπου 300 αρωμάτων, δίνοντας τη δυνατότητα στους επισκέπτες να πειραματιστούν και να δημιουργήσουν το δικό τους άρωμα.

Το μουσείο αναδεικνύει την ιστορία και την επιστήμη της όσφρησης μέσα από διαδραστικές και αισθητηριακές εκθέσεις, συμβάλλοντας παράλληλα στην καθιέρωση του Χόλτσμιντεν ως «πόλης των αρωμάτων και των γεύσεων».

Εθνικό Μουσείο Αντίστασης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Λουξεμβούργο

Στο Λουξεμβούργο, το Εθνικό Μουσείο Αντίστασης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, με έδρα το Ες-συρ-Αλζέτ, εστιάζει στην ιστορία της αντίστασης, της καταπίεσης, της συνεργασίας, του Ολοκαυτώματος και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρουσιάζοντας το υλικό του σε τρεις γλώσσες. Αποτελεί το μοναδικό μουσείο της χώρας με ολοκληρωμένη συλλογή που καλύπτει την περίοδο της ναζιστικής κατοχής μεταξύ 1940 και 1945.

Μέσα από ξεναγήσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και εργαστήρια, το μουσείο επιδιώκει να ενημερώσει και να ευαισθητοποιήσει το κοινό γύρω από κρίσιμα ιστορικά και κοινωνικά ζητήματα. Παράλληλα, συνεργάζεται στενά με συλλόγους, ερευνητές και κοινωνικές ομάδες, επιχειρώντας να γεφυρώσει την απόσταση ανάμεσα στην ακαδημαϊκή γνώση και την κοινωνία, και να λειτουργήσει ως ουσιαστική πηγή πολιτισμού και εκπαίδευσης για τη χώρα.

CERN – Επιστημονική Πύλη, Ελβετία

Στην Ελβετία, η Επιστημονική Πύλη του CERN στο Μέιριν αποτελεί έναν μοναδικό χώρο που συνδέει την επιστήμη με το ευρύ κοινό. Ως το μεγαλύτερο εργαστήριο σωματιδιακής φυσικής στον κόσμο, το CERN προσφέρει στους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά τον κόσμο της σύγχρονης φυσικής μέσα από εκθέσεις, εργαστήρια και εκπαιδευτικές δράσεις.

Η Επιστημονική Πύλη αποτελείται από πέντε κτίρια, τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με μια εντυπωσιακή γέφυρα ύψους έξι μέτρων που εκτείνεται πάνω από τον δρόμο του συγκροτήματος. Περισσότερο από ένας εκθεσιακός χώρος, το CERN λειτουργεί ως διαδραστικό επιστημονικό κέντρο, όπου επισκέπτες κάθε ηλικίας μπορούν να συμμετέχουν σε εμπειρίες που κάνουν την επιστήμη προσιτή και κατανοητή.

Young V&A, Ηνωμένο Βασίλειο

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Young V&A αποδεικνύει ότι τα μουσεία μπορούν να απευθύνονται εξίσου σε παιδιά και νέους. Παράρτημα του Victoria and Albert Museum στο Λονδίνο, ο χώρος έχει σχεδιαστεί ειδικά για παιδιά, έφηβους, οικογένειες και εκπαιδευτικούς.

Μέσα από περίπου 2.000 αντικείμενα, παιχνίδια και έργα τέχνης, ενθαρρύνει τους νεαρούς επισκέπτες να φανταστούν, να πειραματιστούν και να δημιουργήσουν. Παράλληλα, προωθεί αξίες όπως η βιωσιμότητα, η ενσυναίσθηση και το αίσθημα του ανήκειν, ενώ η ανάπτυξή του βασίστηκε στη συνεργασία του V&A με παιδιά και οικογένειες, ενισχύοντας τον συμμετοχικό του χαρακτήρα.

Η τελετή απονομής του EMYA 2026

Η τελετή απονομής των βραβείων του EMYA 2026 θα πραγματοποιηθεί στο Μπιλμπάο της Ισπανίας, στις 13 Ιουνίου 2026, στο Euskararen Etxea (Σπίτι της Βασκικής Γλώσσας), το οποίο είχε τιμηθεί με το Βραβείο Μουσείων του Συμβουλίου της Ευρώπης για το 2025.