Σχεδόν πέντε χρόνια έχουν περάσει από το πρωινό της 27ης Σεπτεμβρίου 2021, όταν ο σεισμός των 6 βαθμών χτύπησε την περιοχή του Αρκαλοχωρίου στην Κρήτη.
«Είμαστε σαν να πέρασε ακριβώς μία μέρα μετά τον σεισμό. Δεν έχουν αλλάξει πολλά πράγματα», λέει στο ΒΗΜΑ ο Κώστας Γκαντάτσιος, πρόεδρος του Συλλόγου Σεισμόπληκτων Δήμου Μινώα Πεδιάδας «Η Ελπίδα». «Με μια ματιά αν περπατήσει κανείς στο Αρκαλοχώρι και στους γύρω οικισμούς, θα δει ακόμα κτίρια που δεν έχουν επιδιορθωθεί και θα δει ακόμα μπάζα που δεν έχουν μαζευτεί, δηλαδή κτίρια που δεν έχουν κατεδαφιστεί».
Είναι ενδεικτικό ότι στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2026 η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στον Δήμο Μινώα Πεδιάδας παρατάθηκε μέχρι την 1η Οκτωβρίου, με αιτία το γεγονός ότι το έργο αποκατάστασης από τον σεισμό δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.
Η αποκατάσταση δεν προχωρά
Το μέγεθος της καταστροφής ήταν τεράστιο. Σύμφωνα με το κοινό υπόμνημα που κατέθεσαν τον Αύγουστο ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας και ο Σύλλογος «Η Ελπίδα», μετά τον σεισμό πραγματοποιήθηκαν έλεγχοι σε περίπου 8.500 ακίνητα. Περίπου 3.500 κτίρια χαρακτηρίστηκαν «κίτρινα» και άλλα 750 «κόκκινα».
«Από τα τρεισήμισι χιλιάδες κίτρινα κτίρια που έχουν κάνει αίτηση για να πάρουν άδεια επισκευής, έχουν εκδοθεί περίπου εξακόσιες άδειες», αναφέρει στο ΒΗΜΑ ο δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας Βασίλης Κεγκέρογλου. Και προχωρά έναν βήμα παραπέρα: «Αν βγάλουν εκατόν πενήντα άδειες το χρόνο για να αδειοδοτήσουν τα υπόλοιπα τρεις χιλιάδες κτίρια, θέλει είκοσι δύο, είκοσι τρία χρόνια ακόμα η αποκατάσταση».
Οι πληγές του σεισμού δεν έχουν κλείσει στο Αρκαλοχώρι, σύμφωνα με τον Δημήτρη Κατσαπρακάκη, καθηγητή του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου.
«Μετά από πέντε χρόνια προχωράμε και βλέπουμε τη μισή κωμόπολη και το παλιό κομμάτι της πόλης να είναι ένα ερείπιο», σημειώνει χαρακτηριστικά. «Οι μισοί τοίχοι είναι γκρεμισμένοι. Πολλές οροφές έχουν πέσει. Αυτά καταλαβαίνετε ότι είναι και κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια», επισημαίνει στο ΒΗΜΑ.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Κώστας Γκαντάτσιος υπολογίζει ότι περίπου 400 κτίρια τα οποία έχουν χαρακτηριστεί επικίνδυνα εξακολουθούν να μην έχουν κατεδαφιστεί.
Γιατί καθυστερεί η αποκατάσταση;
Στο ερώτημα «γιατί;» καταγράφονται διαφορετικές απαντήσεις.
Το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας έχει υποστηρίξει ότι σημαντικό τμήμα των φακέλων παρουσιάζει ελλείψεις στα απαιτούμενα δικαιολογητικά, με τα ιδιοκτησιακά ζητήματα και τις συνιδιοκτησίες να αποτελούν βασικά εμπόδια. Τον Ιανουάριο του 2026 ανέφερε ότι είχαν υποβληθεί περίπου 3.000 αιτήσεις για άδεια επισκευής και στεγαστική συνδρομή και ότι έως τις 15 Ιανουαρίου είχαν εκδοθεί 451 άδειες. Τον Ιούνιο το Υπουργείο ανακοίνωσε ενίσχυση της αρμόδιας ΤΑΕΦΚ Ηρακλείου και έκανε λόγο για «συνεχή πρόοδο» στην εξέταση των υποθέσεων.
Αντίθετα, ο Δήμος και οι σεισμόπληκτοι στο κοινό τους υπόμνημα σημειώνουν ότι οι καθυστερήσεις οφείλονται στη λανθασμένη σύνδεση της αποκατάστασης από τον σεισμό με ζητήματα πολεοδομικά, ιδιοκτησιακά και διοικητικά. Υποστηρίζουν, επίσης, ότι οι καθυστερήσεις οφείλονται στην υποστελέχωση της υπηρεσίας αποκατάστασης φυσικών καταστροφών (ΤΑΕΦΚ).
«Το μέγα λάθος, θελημένο ή αθέλητο, που κάνει το Υπουργείο είναι ότι θέλει να κάνει την αποκατάσταση ως κρατική ενέργεια», υποστηρίζει ο Βασίλης Κεγκέρογλου. Η πρόταση του Δήμου είναι το κράτος να πιστοποιεί τη ζημιά και να καταβάλλει την ενίσχυση, ενώ η επισκευή να πραγματοποιείται από τον ιδιοκτήτη.
Στο μεταξύ, τον Σεπτέμβριο ψηφίστηκε ο νέος νόμος 5329/2026 για τη στεγαστική και κρατική αρωγή, με την κυβέρνηση να υποστηρίζει ότι το νέο πλαίσιο εισάγει περισσότερη ψηφιοποίηση, απλούστερες διαδικασίες και ταχύτερη εξυπηρέτηση των πληγέντων.
Ο Δήμος και ο Σύλλογος ζητούν οι εκκρεμείς υποθέσεις του Αρκαλοχωρίου να ενταχθούν στο νέο σύστημα χωρίς να χαθούν δικαιώματα που έχουν ήδη θεμελιωθεί. Ζητούν επίσης η στεγαστική αρωγή να καλύπτει το πραγματικό κόστος αποκατάστασης και να μην εξαρτάται από τη δυνατότητα του σεισμόπληκτου να πάρει τραπεζικό δάνειο.
Πέντε χρόνια ζουν σε κοντέινερ
Σύμφωνα με τον Κώστα Γκαντάτσιο, περίπου 500 κάτοικοι εξακολουθούν να ζουν σε κοντέινερ. Ταυτόχρονα, οικογένειες έχουν επιστρέψει σε «κίτρινα» σπίτια επειδή δεν υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις, όπως υποστηρίζει.
«Όσοι μπήκαν στα σπίτια τους, έβαλαν το χέρι στην τσέπη», αναφέρει στο ΒΗΜΑ, υποστηρίζοντας ότι αρκετοί ιδιοκτήτες αναγκάστηκαν να πληρώσουν μόνοι τους τις εργασίες αποκατάστασης. Αντίστοιχη εικόνα μεταφέρει και ο Δημήτρης Κατσαπρακάκης. Όσοι είχαν οικονομική δυνατότητα, λέει, «έχουν προχωρήσει σε αποκαταστάσεις των κτισμάτων από μόνοι τους, χωρίς να περιμένουν δημόσια ενίσχυση».
Τα σχολεία σε αίθουσα ΠΡΟΚΑΤ
Τρία σχολικά συγκροτήματα, δύο δημοτικά και ένα γυμνάσιο, εξακολουθούν, σύμφωνα με μαρτυρίες, να λειτουργούν σε προσωρινές εγκαταστάσεις τύπου ΠΡΟΚΑΤ.
«Δεν μπορεί ένας μαθητής να μπει στην πρώτη τάξη σε λυόμενη αίθουσα και να τελειώσει όλο το σχολείο πάλι σε αυτή την αίθουσα», λέει ο Βασίλης Κεγκέρογλου.
Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2026 ο Δήμος ανακοίνωσε ότι για το Γυμνάσιο Αρκαλοχωρίου είχε προχωρήσει η διαδικασία της μελέτης για το νέο κτίριο.
Η περιοχή μετά τον σεισμό αδειάζει
Σε επιστολή του τον Σεπτέμβριο, ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας επικαλείται σημαντική πληθυσμιακή μείωση στην περιοχή, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει έως και το 40%, και σημειώνει ότι κατατάσσεται μεταξύ των δήμων με το εντονότερο δημογραφικό πρόβλημα πανελλαδικά.
Πέντε χρόνια μετά, λοιπόν, το ερώτημα στο Αρκαλοχώρι είναι πότε οι σεισμόπληκτοι θα μπορούν να επιστρέψουν στα σπίτια τους, τα παιδιά στα σχολεία τους και η τοπική κοινωνία να μπει ξανά σε κανονικούς ρυθμούς ζωής;
