Εκούσια Πλάνη

Εσύ και ο χρόνος τα ισόβια της ζωής, η χειραφέτηση, η εργασία (Ανοιχτή επιστολή στους Αδρανείς Νέους)







Ο χρόνος είναι μια μεγάλη παγίδα ή ένα μεγάλο άγχος ή μια τεράστια έκταση για δημιουργία, που όταν είσαι δημιουργικός δεν σου φτάνουν πολλές ζωές- και όση έκταση χρόνου κι αν έχει η ζωή σου πάλι θα νιώθεις παγιδευμένος, με άγχος ίσως, στα πεπερασμένα- δηλαδή στα όχι άπειρα- όρια του χρόνου, δηλαδή της ζωής σου. Είναι απλό και αποτελεί μια φιλοσοφική ταυτολογία, αλλά ο χρόνος της ζωής είναι…ισόβιος, δηλαδή δεν διαρκεί περισσότερο από τη ζωή μας.

Αν, όπως μόλις προείπα, είσαι παγιδευμένος/η ή φυλακισμένος/η στο χρόνο μην ανησυχείς, διότι ο αναπόδραστος θάνατος θα σε γλυτώσει από αυτή τη φυλακή ή από αυτό το κολαστήριο, δηλαδή αυτή την τιμωρία, την οποία βιώνεις ως «ποινή». Αλλά, αν νιώθεις τη ζωή σου ως φυλακή, θα ήθελες να το συζητήσεις μαζί μου μέσα από έναν διαλεκτικό (δηλαδή διαλογικό) αναστοχασμό;  

Αν νιώθεις άγχος, διότι περνάει ο χρόνος και η ηλικία σου και δεν θα είσαι πια σφιχτοδεμένος και όμορφος, όπως στα νιάτα σου; Αυτό ισχύει, μάλλον, εξίσου για την γυναικεία ματαιοδοξία και την ανδρική ρώμη, εφόσον σε αυτή την ανεξαρτήτως φύλου ματαιοδοξία βασίζονται οι πλαστικές επεμβάσεις των δερματολόγων, οι εμφυτεύσεις των …τριχολόγων και όλες οι χειρουργικές λιποαναρροφήσεις κτλ. Δηλαδή, τα νιάτα και η ομορφιά έχουν υποκύψει και αυτά στην κουλτούρα της εικόνας, δηλαδή σε μια ψευδαίσθηση ή αυταπάτη (illusion και hallucination), απομακρύνοντας και αποξενώνοντας τον άνθρωπο από τη συμφιλίωση του με τη «ροή του χρόνου» και στην ουσία με τον ίδιο τον εαυτό του. Δεν είσαι σε ηλικία για να ανησυχείς από ματαιοδοξία, παρόλο που διαβλέπω την ναρκισσιστική διάθεσή σου και μια αναπόφευκτη ωραιοπάθεια, επειδή όντως είσαι όμορφος/η, όμως μην εγκλωβίζεσαι αυτοπαθώς σε αυτή την ιδιότητά σου. Πάντως, αν ανησυχείς για την ομορφιά σου, θέλεις να συζητήσουμε τα ουσιώδη ανταλλάγματα ή τα δυνητικά αντισταθμίσματα του χρόνου ως ωριμότητα και δημιουργία έναντι μιας μόνιμης, δηλαδή «στατικής και ανεξέλικτης», ομορφιάς;

Αν, όμως, ανακαλύπτεις σιγά-σιγά ότι ο χρόνος είναι μια έκταση (αχανής ή μια φλούδα) για να απλώσεις και να εγκαταστήσεις τα έργα σου, όπως οι installations που κάνουν οι εικαστικοί καλλιτέχνες, τότε μπορεί να ευτυχήσεις (αν θεωρείς ότι είναι αχανής) ή μπορεί να στενοχωρηθείς (αν τη νιώθεις μικρή φλούδα). Μπορείς να νιώσεις ευτυχισμένος/η που σου δόθηκε η ευκαιρία ή η δυνατότητα να φτιάξεις κάτι στην περπατησιά σου στη γη, να συνομιλήσεις σε κάποιο επίπεδο ανώτερο της ευτελούς καθημερινότητας και της διαπροσωπικής ή συλλογικής χειραγώγησης και άσκησης εξουσίας μεταξύ ανθρώπων και κρατικών θεσμών, να αφήσεις ένα χνάρι, έναν τρόπο ίσως, χειραφέτησης, δηλαδή διανοητικής απελευθέρωσης, των συνανθρώπων, τωρινών και μελλούμενων.

Σου έχω πει, κάποια στιγμή, στα μαθήματα στην τάξη και στο αμφιθέατρο, ότι οι ολοκληρωτισμοί και τα απολυταρχικά καθεστώτα φοβούνται δυο πράγματα, νομίζω, και αυτά προσπαθούν να υποτάξουν ώστε να διαιωνίσουν (δες πάλι το οξύμωρον του χρόνου) την κυριαρχία τους επί του λαού. Το ένα είναι η τέχνη και σε αυτήν θα περιλάβω όλες τις μορφές λόγου και έκφρασης, άρα και τη γνώση, δηλαδή την επιστήμη, όπως τη λέει ο Πλάτων στον Θεαίτητο. Οι φασίστες, λοιπόν, οι κάθε απόχρωσης φασίστες, διώκουν και περιορίζουν τους καλλιτέχνες, τους λογοτέχνες και τους ποιητές, τους επιστήμονες και τους φιλοσόφους, διότι αυτοί είναι οι πιο ζόρικοι πολίτες μιας χώρας και -υποτίθεται- καθοδηγητές των υπολοίπων. Το άλλο είναι ο έρωτας, ο κανονικός και σαρκωμένος, που έλεγε ο Κωστής Μοσκώφ, έρωτας. Αυτός εμπνέει και απελευθερώνει το άτομο μανικά και πύρινα και τον καθιστά υπερβατικό των ορίων του. Ο έρωτας έχει μια διπλή φλόγα, που την γράφει έξοχα ο Οκτάβιο Παζ, και έχει μια δύναμη που μπορεί να νικήσει κάθε αδυσώπητο έλεγχο της ιδιωτικής ζωής, όπως προφήτεψε ο Τζορτζ Όργουελ.

Ο έρωτας θα σε κάνει να κλάψεις, να χαρείς, να πετάξεις ψηλά, να σφαδάσεις, να δημιουργήσεις, να σκοτώσεις ή να σκοτωθείς, να καείς και να ξαναγεννηθείς, να ζήσεις πλούσια και όχι σαν στερημένος τσιγκούνης, αποθηκεύοντας πεκούνια και συναισθήματα για ποιος ξέρει πότε.

Ο έρωτας και η τέχνη, λοιπόν, είναι τρόποι, μέθοδοι, οχήματα να ταξιδέψεις χειραφετημένος και ανυπότακτος στην έκταση της δημιουργίας, που θέλεις να έχει η ζωή σου, που είναι απλώς ισόβια και όχι άπειρη. Σε αυτό το χωροχρονικό χωράφι θα μάθεις την Γεωγραφία της ζωής (σου) και θα κατακτήσεις την αυτογνωσία σου μέσα από μια διαλεκτική σχέση με τους ανθρώπους και το υπόλοιπο περιβάλλον, διότι δεν υπάρχουμε ούτε ζούμε μονάχα με ιδέες, με έννοιες και με λόγο. Ζούμε με την ανάσα και με το νερό και αυτό το προσφέρει- οσονούπω όχι πλέον αφειδώς- ο πλανήτης μας. Άρα, έτσι οφείλουμε να μάθουμε τον σεβασμό στα απλούστερα πράγματα, που θεωρούμε από αλαζονεία ως δεδομένα. Όταν σεβόμαστε τα απλούστερα πράγματα, όπως ο αέρας της ανάσας και το νερό της ουσίας μας, μαθαίνουμε συνάμα τη σεμνότητα και ασκούμαστε σε μια ευγενική και χαμηλόφωνη- και όχι σε μια χυδαία και βροντερή- συναναστροφή, διάδραση, με τους ανθρώπους και την φύση.

Αυτό που ο χρόνος σημαίνει και αντιπροσωπεύει για τον καθένα μας είναι μια ζωτικής σημασίας απάντηση, που οφείλουμε να δώσουμε στον εαυτό μας, για να προχωρήσουμε ή να εξελιχτούμε στη ζωή. Αν δεν έχουμε απάντηση, ας συλλογιστούμε κριτικά τα ισόβιά μας, δηλαδή τον χρόνο της ζωής μας, ως παγίδα, άγχος και φόβο και ως δημιουργία. Πώς θέλουμε να ζήσουμε; Σε δεσμά φυλακής και τιμωρίας, με το βαλτώδες άγχος της αμετάκλητης φθοράς της ομορφιάς και του σώματός μας, στην ουσία δηλαδή με τον φόβο του θανάτου ή με την υπέρβασή του-εννοώ του φόβου όχι του θανάτου- μέσα από τον έρωτα ή/και την καλλιτεχνική ή επιστημονική εργασία;

Αποφεύγω εν κατακλείδι τον όρο δημιουργία, επειδή η σεμνότητα- και όχι η οίηση- συντροφεύει μια τέτοια παραίνεση ή έναν τέτοιο αναστοχασμό για τον χρόνο και μάλιστα «στα παιδιά μου», που προσπαθώ να τα διδάξω διαλεκτικά και βιωματικά -και «κόβοντας δρόμο»- όσα έμαθα μόνος μου επώδυνα με μόνη καθοδήγηση το πείσμα μου, τα βιβλία και τα λάθη μου.

Και αυτό που μπορώ να πω με, υποκειμενική ασφαλώς, βεβαιότητα είναι ότι η εργασία και η ανάλογη σχέση με το εργασιακό καθήκον -όποια δουλειά κι αν επιλέγεις κατά καιρούς να κάνεις μέχρι να καταλήξεις- συμβάλλει πολλαπλώς και ασυγκρίτως στην παιδαγώγηση και στη διαμόρφωση του ατομικού χαρακτήρα μας -ως ύφους και ήθους- και της συνείδησής μας -ως πολίτη. Ο χρόνος εργασίας μας και το πρόγραμμα εκπόνησης και υλοποίησης των εργασιακών στόχων μας είναι εκπαιδευτικά/παιδαγωγικά εργαλεία, κάτι που μου δίδαξε μάλλον ασυνείδητα και σίγουρα εμμέσως ο δικός μου πατέρας και τον ευγνωμονώ.

Καμιά φορά ό,τι -και όσα- εμμέσως μας διδάσκουν οι άλλοι αποτελούν ακτίνες φωτός με τις οποίες διασταυρωνόμαστε στη ζωή μας και ενίοτε, ευτυχώς, μας γονιμοποιούν. Αλλά αυτό είναι από μόνο του μια άλλη μεγάλη ιστορία.

Κώστας Θεολόγου

Ο Κώστας Θεολόγου είναι επίκουρος καθηγητής Ιστορίας και Φιλοσοφίας του Πολιτισμού στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη (4.10.1960). Έχει διδακτικά καθήκοντα στο ΕΜΠ από το 2006. Παράλληλα διδάσκει (από το 2009) Ανθρωπογεωγραφία και Υλικό Πολιτισμό της Ευρώπης ως Σύμβουλος Καθηγητής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών. Σε μεταπτυχιακό επίπεδο διδάσκει στο Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, και στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ. Δίδαξε από το 2010 στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών του Τμήματος Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Έχει δημοσιεύσει βιβλία, σημειώσεις μαθημάτων για διδακτικές ανάγκες, εργασίες σε ξενόγλωσσα και ελληνικά περιοδικά ή/και συλλογικούς τόμους, μεταφράσεις και επιμέλειες βιβλίων, κριτικά άρθρα σε εφημερίδες, περιοδικά κ.α. Είναι απόφοιτος του Πειραματικού Σχολείου Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (1978). Σπούδασε Νομικά και Πολιτική Επιστήμη στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1983). Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (Paris-I, Panthéon Sorbonne) στην Κοινωνική Ιστορία και Κοινωνική Θεωρία με τον Jean-Marie Vincent, εισηγητή της Σχολής της Φραγκφούρτης στη Γαλλία (1986). Το διδακτορικό δίπλωμά του από τον Τομέα Ανθρωπιστικών, Κοινωνικών Επιστημών και Δικαίου (ΑΚΕΔ) της Σχολής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Φυσικών Επιστημών (ΣΕΜΦΕ) του ΕΜΠ (2006) επικεντρώνεται στη διαμόρφωση συλλογικής ταυτότητας και στη Φιλοσοφία του Αστικού Πολιτισμού και της Τεχνολογίας. Η κύρια θεματική περιοχή της έρευνάς του είναι ο πολιτισμός και οι συνιστώσες του και οι περιοχές της περιλαμβάνουν ενδεικτικά την πολιτισμική σύμμειξη (acculturation), κομβική έννοια για την φάση διαμόρφωσης πολυπολιτισμικών σφαιρών σε όλο τον κόσμο, τη σχέση ιδιωτικού και δημόσιου χώρου και την ιδιότητα του πολίτη (Citizenship) στην ελληνική κοινωνία, τη σχέση Φιλοσοφίας, Κουλτούρας και Τέχνης, τον μηχανισμό διαμόρφωσης προτύπων κατανάλωσης κ.α.

Σχετικά άρθρα

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button
Close
Close