Ορθοδοξία & Εκκλησία

Άγιοι Ρωμανός ο Μελωδός και Ιωάννης Κουκουζέλης | της Ιωάννας Κρητσωτάκη

Η μνήμη τους τιμάται κάθε χρόνο την 1η Οκτωβρίου

Ο άγιος Ρωμανός ο Μελωδός , ο αποκαλούμενος «Πίνδαρος της εκκλησιαστικής μουσικής», έζησε τον 6ο αι. την «χρυσή εποχή» της βυζαντινής υμνογραφίας.

Σύμφωνα με την Ορθόδοξη παράδοση, ο Ρωμανός δεν θεωρούταν στην αρχή ούτε ταλαντούχος Αναγνώστης ούτε ψάλτης. Ήταν όμως αγαπητός από τον Πατριάρχη της Κωνσταντινούπολης για τη μεγάλη του ταπεινότητα. Κάποτε, γύρω στο έτος 518, ενώ υπηρετούσε στην Εκκλησία της Παναγίας στις  Βλαχερνές, κατά τη διάρκεια της ολονυκτίας των Χριστουγέννων, ήταν να διαβάσει τους στίχους του καθίσματος από το Ψαλτήρι. Το διάβασε τόσο άσχημα, που αναγκάστηκε να πάρει τη θέση του άλλος Αναγνώστης. Κάποιοι κατώτεροι κληρικοί γελοιοποίησαν τον Ρωμανό για το γεγονός, και έχοντας ταπεινωθεί έκατσε σε ένα από τα σκαλοπάτια του χοροστασίου. Καταβεβλημένος από την ανησυχία και τη λύπη, σύντομα αποκοιμήθηκε. Στον ύπνο του εμφανίστηκε η Θεοτόκος με μια περγαμηνή στο χέρι της.

mechanical adv 2021

apostolakis adv 2

Τον πρόσταξε να φάει την περγαμηνή, και μόλις το έκανε, ξύπνησε. Έλαβε αμέσως την ευλογία από τον Πατριάρχη, ανέβηκε στον άμβωνα, και έψαλε αυθόρμητα χωρίς προετοιμασία το διάσημό του Κοντάκιο της Γέννησης «Η Παρθένος σήμερον τον Υπερούσιον τίκτει». Ο αυτοκράτορας, ο πατριάρχης, οι ιερείς και το ποίμνιο εξεπλάγησαν από την βαθιά θεολογία του ύμνου και την καθαρή και μελωδική φωνή του Ρωμανού καθώς το έψαλε. Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, ήταν το πρώτο κοντάκιο που ψάλθηκε ποτέ. Η λέξη κοντάκιον αναφέρεται στην ξύλινη βάση στην οποία τυλίγεται ο πάπυρος, όπου και σημασία της εντολής της Θεοτόκου να καταπιεί την περγαμηνή, υποδηλώνοντας ότι οι συνθέσεις του θα ήταν από θεία έμπνευση. Η σκηνή της πρώτης αυτής εκτέλεσης του Ρωμανού απεικονίζεται συχνά στο κάτω μέρος των εικόνων της Αγίας Σκέπης. Σύμφωνα με το Συναξαριστή έγραψε περίπου χίλιες συνθέσεις από τις οποίες διασώθηκε μόνο το 1/10.

Μαζί με το ποιητικό κείμενο συνέθετο ο ίδιος και τη μουσική ή έδεν το νέο ποίημα πάνω σε παλιότερη μουσική σύνθεση. Πέθανε γύρω στο 560.


Ο Ιωάννης Κουκουζέλης έζησε τον 13ο-140 αι. Τον αποκαλούσαν «αγγελόφωνο» και «Καλλικέλαδο». Θεωρείται ο μεγαλύτερος μελοποιός μετά τον Ιωάννη Δαμασκηνό. Ο Ιωάννης γεννήθηκε γύρω στο 1280 στο Δυρράχιο σε μια αγροτική οικογένεια. Καθώς είχε εξαιρετική φωνή, πήγε στην Κωνσταντινούπολη για να σπουδάσει στην αυτοκρατορική σχολή. Τα πρώτα χρόνια των σπουδών του υπήρξαν δύσκολα. Μάλιστα, όταν τον ρωτούσαν στη σχολή τι έτρωγε, απαντούσε «κουκία και ζέλια» (μπιζέλια), γιατί ήταν φτωχός. Αργότερα γνώρισε τον ηγούμενο της Μεγίστης Λαύρας, από τον οποίο έμαθε για τη μοναχική ζωή στο Άγιο Όρος και αποφάσισε να γίνει μοναχός. Στο μεταξύ όμως ο αυτοκράτορας, που είχε εκτιμήσει την τέχνη του, τον είχε διορίσει αρχιμουσικό των αυτοκρατορικών ψαλτών και ήθελε να τον παντρέψει με την κόρη κάποιου μεγιστάνα. Τότε ο Ιωάννης πήγε στον τόπο της γέννησής του για να πάρει τάχα τη μητρική συγκατάθεση για τον γάμο. Όμως συνεννοήθηκε με φίλους του να πουν στη μητέρα του ψέματα ότι είχε πεθάνει. Μάλιστα, καθώς βρισκόταν κρυφά μέσα στο σπίτι κι άκουγε τη μητέρα του να κλαίει και να οδύρεται για τον δήθεν θάνατό του, μέλισε τη θρηνωδία (μοιρολόγι) με τίτλο «Βουλγάρα». Στη συνέχεια πήγε στο Άγιο Όρος, στη μονή Μεγίστης Λαύρας, ντυμένος με τρίχινα ενδύματα και αποκρύπτοντας την ταυτότητά του. Όταν τον ρώτησε ο θυρωρός ποιος ήταν, και τι θέλει, αποκρίθηκε ότι είναι χωρικός, βοσκός προβάτων και ότι επιθυμεί το μοναχικό σχήμα. Όταν ο θυρωρός παρατήρησε ότι ήταν πολύ νέος, ο Ιωάννης απάντησε ταπεινά με τη ρήση του προφήτη Ιερεμία «Αγαθόν ανδρί, όταν άρη ζυγόν εν τη νεότητι αυτού».

kingeight 2021a
detorakis adv jul2021
bakaliko lagos

Στη Μονή της Λαύρας εκάρη μοναχός και τον διόρισαν ποιμένα των τράγων της μονής. Όμως όταν έβγαζε στη βοσκή τους τράγους, αυτοί γύριζαν αργά το απόγευμα πίσω στη στάνη τους σχεδόν νηστικοί, σε αντίθεση με άλλες φορές που τους έβοσκαν άλλοι πατέρες. Ο ηγούμενος ανέθεσε σε κάποιον μοναχό να παρακολουθήσει τον Ιωάννη για να δει τι συνέβαινε. Ο μοναχός διηγήθηκε ότι καθώς έβοσκαν τα ζώα, ο Κουκουζέλης άρχισε να ψάλλει και τότε εκείνα σταμάτησαν να τρώνε και τον άκουγαν με προσοχή. Όταν σταμάτησε το ψάλσιμο, τότε άρχισαν πάλι να τρώνε. Κάποια στιγμή ξανάρχισε, και τα ζώα τον κοίταζαν και πάλι σα μαγεμένα, σταματώντας να βόσκουν. Τότε ο ηγούμενος τον προσκάλεσε και τον αναγνώρισε. Αρχικά τον επιτίμησε που δεν είχε αποκαλύψει ποιος ήταν. Μάλιστα έγραψε τα τεκταινόμενα στον αυτοκράτορα, ο οποίος συμφώνησε να μην ενοχλήσει το μουσικό που είχε δραπετεύσει κυριολεκτικά από το παλάτι. Από τότε ο Ιωάννης ζούσε μέσα σε κελί της Λαύρας, και τις Κυριακές και εορτές έψαλλε στο ναό με τους άλλους ιεροψάλτες. Δεν προσπαθούσε να εντυπωσιάσει κάνοντας επίδειξη των φωνητικών του ικανοτήτων, αλλά έψαλλε προσευχόμενος, προκαλώντας στους ακροατές κατάνυξη και διάθεση για προσευχή.

Στη μονή της Λαύρας  φυλάσσεται εικόνα του που τον παρουσιάζει πλαισιωμένο από τα μουσικά του σύμβολα, τα «νεύματα». Επέφερε τροποποιήσεις στα σημεία της συμβολικής γραφής των μελωδιών που είχε καθιερώσει ο Ιωάννης Δαμασκηνός. Τα μουσικά του χειρόγραφα φυλάσσονται σε βιβλιοθήκες σε Κων/πόλη, Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Άγιο Όρος, Βατικανό κ.α. .

*Ιωάννα Κρητσωτάκη – Δρακωνάκη, θεολόγος, πιστοποιημένη εκπαιδευτικός στη «Διαπολιτισμική και Συμπεριληπτική Εκπαίδευση» από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, κάτοχος πιστοποιητικού «Διοίκησης και οργάνωσης εκπαιδευτικών μονάδων», καθώς και του «Ιnternational Diploma in Travel and Tourism» από τη Vellum International. Μεταπτυχιακή φοιτήτρια ΕΚΠΑ με ειδίκευση στη «Σχολική Θρησκευτική Αγωγή»










Ιωάννα Κρητσωτάκη

Ονομάζομαι Κρητσωτάκη Ιωάννα και διαμένω μόνιμα στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης. Είμαι παντρεμένη με το Χαρίδημο Δρακωνάκη και έχουμε ένα γιο 11 ετών, το Μιχάλη. Πτυχιούχος του τμήματος Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Κάτοχος πιστοποιητικού «Διοίκησης και οργάνωσης εκπαιδευτικών μονάδων» , καθώς και του «Ιnternational Diploma in Travel and Tourism» από τη Vellum International. Πρόσφατα έλαβα την πιστοποίηση από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου πάνω στη «Διαπολιτισμική και συμπεριληπτική εκπαίδευση». Γνωρίζω άριστα Αγγλικά (κάτοχος Proficiency) και υπολογιστές (ECDL) Έχω απασχοληθεί στο παρελθόν ως ωρομίσθια και αναπλήρωτρια θεολόγος σε σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης στην περιφεριακή ενότητα Κρήτης παράλληλα με την καλοκαιρινή μου απασχόληση σε ξενοδοχειακές μονάδες της περιοχής όπου κατοικώ. Έχω βραβευτεί με το βραβείο Δασκαλάκη, ως μια εκ των 70 καλύτερων ξενοδοχουπαλλήλων της Κρήτης το 2017, με ταυτόχρονη αρθογραφία θεολογικού περιεχομένου σε τοπικά ΜΜΕ, συμμετοχή σε εσπερίδες π.χ. 100 χρόνια από την κοίμηση του Αγίου Νεκταρίου συνεργασία Παγκρητίου Συνδέσμου Θεολόγων και Ι.Μ. Πέτρας και Χερρονήσου-Αύγουστος 2020 (διαδικτυακή επανάληψη σε συνεργασία με την Ι.Μ. Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου το Νοέμβριο 2020), διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων π.χ. Τα Πάθη τα Σεπτα, υπό την αιγίδα του Πολιτιστικού Οργανισμού Δήμου Αγίου Νικολάου το 2015), ομιλίες στο Σύλλογο Προστασίας Αγένητου Παιδιού «ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΠΑΝΤΑΝΑΣΣΑ» στον Άγιο Νικόλαο Κρήτης.Αυτή την περίοδο βρίσκομαι σε αναμονή πρόληψης για την ερχόμενη σχολική περίοδο ως αναπληρώτρια θεολόγος, ενώ ταυτόχρονα παρακολουθώ μεταπτυχιακές σπουδές στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με ειδίκευση στη «Σχολική Θρησκευτική Αγωγή»

Σχετικά άρθρα

Back to top button