Από την είδηση στην …εντύπωση – Πότε το ασήμαντο γίνεται «σημαντικό»; | του Βαγγέλη Βαρνακιώτη

Στην εποχή της ταχύτητας, των κοινωνικών δικτύων και του αδιάκοπου ανταγωνισμού για την προσοχή του κοινού, η αξία μιας είδησης δεν καθορίζεται πάντοτε από τη σημασία της. Συχνά, γεγονότα μικρής ή και μηδαμινής ουσιαστικής σημασίας μετατρέπονται σε πρωτοσέλιδα, ενώ σοβαρά ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την κοινωνία περνούν σχεδόν απαρατήρητα. Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό αλλά κρίσιμο: πότε μια είδηση έχει πραγματικό ενδιαφέρον για τον πολίτη και πότε χρησιμοποιείται απλώς για τη δημιουργία εντυπώσεων;

Τι είναι πραγματικά σημαντικό;

Μια είδηση αποκτά αξία όταν επηρεάζει τη ζωή των πολιτών, τη λειτουργία της κοινωνίας ή τη λήψη αποφάσεων που αφορούν το δημόσιο συμφέρον. Ζητήματα όπως η οικονομία, η υγεία, η ασφάλεια, η παιδεία, οι υποδομές, το περιβάλλον ή η τοπική αυτοδιοίκηση έχουν άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Όταν, για παράδειγμα, ανακοινώνεται μια αύξηση στα τιμολόγια του νερού, μια αλλαγή στη λειτουργία των νοσοκομείων ή ένα πρόβλημα σε μια δημόσια υποδομή, η ενημέρωση εξυπηρετεί τον πολίτη. Του παρέχει πληροφορίες που μπορεί να επηρεάσουν τις επιλογές, τα δικαιώματα ή την ποιότητα ζωής του.

Η δημοσιογραφία, στον πυρήνα της, οφείλει να υπηρετεί ακριβώς αυτή την ανάγκη: την ενημέρωση του πολίτη για όσα έχουν ουσιαστική σημασία.

Η «βιομηχανία» των εντυπώσεων

Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου ένα γεγονός παρουσιάζεται ως μείζον θέμα, χωρίς στην πραγματικότητα να διαθέτει ανάλογη βαρύτητα. Μια προσωπική αντιπαράθεση, μια αμφιλεγόμενη ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα, μια δήλωση εκτός πλαισίου ή ένα περιστατικό περιορισμένης σημασίας μπορεί να μετατραπεί σε πολυήμερο αντικείμενο συζήτησης.

Η υπερβολική προβολή τέτοιων θεμάτων εξυπηρετεί συχνά την αναζήτηση επισκεψιμότητας, τηλεθέασης ή πολιτικών εντυπώσεων. Το ζητούμενο δεν είναι πλέον η ενημέρωση αλλά η προσέλκυση της προσοχής.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ουσία υποχωρεί μπροστά στο θέαμα. Η είδηση δεν αξιολογείται με βάση τη σημασία της, αλλά με βάση την ικανότητά της να προκαλέσει αντιδράσεις, σχόλια και διαδικτυακή αναπαραγωγή.

Όταν το ασήμαντο επισκιάζει το σημαντικό

Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι ότι προβάλλονται δευτερεύοντα θέματα. Το πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές αυτά καταλαμβάνουν τον χώρο που θα έπρεπε να αφιερώνεται σε σημαντικότερα ζητήματα.

Ενώ μια κοινωνία αντιμετωπίζει προβλήματα υποδομών, ακρίβειας, δημόσιας υγείας ή δημογραφικής συρρίκνωσης, η δημόσια συζήτηση μπορεί να μονοπωλείται από θέματα που έχουν ελάχιστη πρακτική επίδραση στη ζωή των πολιτών.

Έτσι δημιουργείται μια στρεβλή εικόνα της πραγματικότητας. Οι πολίτες βομβαρδίζονται από πληροφορίες, αλλά συχνά ενημερώνονται λιγότερο για τα θέματα που πραγματικά τους αφορούν.

Τα κριτήρια της υπεύθυνης ενημέρωσης

Ο πολίτης έχει δικαίωμα να αναρωτιέται:

• Πόσους ανθρώπους αφορά αυτή η είδηση;
• Επηρεάζει την καθημερινότητα ή το δημόσιο συμφέρον;
• Παρουσιάζονται τα πραγματικά δεδομένα ή μόνο εντυπωσιακοί τίτλοι;
• Υπάρχει αναλογικότητα μεταξύ του γεγονότος και της δημοσιότητας που λαμβάνει;

Όσο πιο συχνά τίθενται αυτά τα ερωτήματα, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την επιφανειακή πληροφορία να υποκαταστήσει την ουσιαστική ενημέρωση.

Συμπέρασμα

Η διαφορά ανάμεσα σε μια σημαντική είδηση και σε μια είδηση που χρησιμοποιείται για τη δημιουργία εντυπώσεων βρίσκεται κυρίως στον αντίκτυπο που έχει στην κοινωνία. Η πρώτη βοηθά τον πολίτη να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του και να συμμετέχει ενεργά στα κοινά. Η δεύτερη επιδιώκει κυρίως να προκαλέσει θόρυβο, συγκίνηση ή αντιδράσεις.

Σε μια εποχή όπου η πληροφορία παράγεται και διακινείται με πρωτοφανή ταχύτητα, η κριτική σκέψη αποτελεί ίσως το σημαντικότερο εργαλείο του πολίτη. Γιατί η πραγματική ενημέρωση δεν μετριέται με τα «κλικ», αλλά με την αξία που προσφέρει στην κοινωνία και στη δημοκρατία.